Π78 - Περιβάλλον - Έδαφος-Υπέδαφος
Με βάση τα στρωματογραφικά δεδομένα και την κεραμική που απέδωσαν οι ανασκαφές στα ανάκτορα της Φαιστού, όπου βρέθηκαν ανέπαφα επάλληλα δάπεδα, ανιχνεύονται οι αρχιτεκτονικές μεταβολές των συγκεκριμένων κτισμάτων, οι συνθήκες κατασκευής των νέων δαπέδων, οι χρόνοι απόθεσης των κεραμικών και η στιλιστική τους εξέλιξη. Προσδιορίζονται οι φάσεις της ζωής των ανακτόρων και διαπιστώνεται ότι η διαδοχή των ρυθμών της αρχιτεκτονικής και της κεραμικής στη Φαιστό και στην Κνωσό υπήρξε παράλληλη, από την εποχή των προανακτορικών συνοικισμών ως το τέλος της υστερομινωικής περιόδου. Επιβεβαιώνεται έτσι ο γενικός χαρακτήρας του μινωικού πολιτισμού, παρά τις κάποιες τοπικές ιδιορρυθμίες.
Η χρονολογία των μινωικών ανακτόρων της Φαιστού.
Στην Καινή Διαθήκη σπανίζουν τα παραθέματα από έργα εθνικών συγγραφέων. Ένας, ωστόσο, στίχος από τα Φαινόμενα του Αράτου και δύο από τους στίχους ενός τετραστίχου που αποδίδεται στον Επιμενίδη αναφέρονται από τον απόστολο Παύλο, στην ομιλία του στον Άρειο Πάγο της Αθήνας και στην επιστολή του προς τον απόστολο Τίτο στην Κρήτη. Τα έργα των δύο παραπάνω συγγραφέων δεν αποκλείεται να είχε συμβουλευτεί ο Παύλος κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στην Αθήνα· ίσως μάλιστα να περιέχονταν σε κάποια συλλογή ποιημάτων που προερχόταν από στωικούς κύκλους. Καθοριστική για το ενδιαφέρον του Παύλου για τον Επιμενίδη ειδικότερα θα πρέπει να υπήρξε η παράδοση που συνέδεε τη δράση του κρητικού προφήτη στην Αθήνα με την ίδρυση βωμών σε ανώνυμους ή άγνωστους θεούς.
Ο απόστολος Παύλος και το τετράστιχον του Επιμενίδου.
Τις σχέσεις της Κρήτης με τον ελληνικό κόσμο από την εποχή του Πλάτωνα ως τη ρωμαϊκή κατάκτηση αναλύει ο Henri van Effenterre, αξιοποιώντας μνείες αρχαίων ελλήνων συγγραφέων, επιγραφές κι αρχαιολογικά ευρήματα. Από τα θέματα του βιβλίου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν: η ερμηνεία των απόψεων του Πλάτωνα για την Κρήτη, η εξέταση της δράσης των κρητών μισθοφόρων και ο έλεγχος των αυστηρών χαρακτηρισμών του Πολύβιου. Περαιτέρω ανάλυσης χρήζουν ορισμένες πληροφορίες που παραδίδονται από τον Πίνδαρο, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, καθώς και από δραματικά έργα κι επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας. Θα μπορούσαν επίσης να εξετασθούν τόσο η παρουσία των Κρητών στην Αίγυπτο και η ανάπτυξη των δημοκρατικών θεσμών στο νησί, όσο και οι όροι της οικονομικής ζωής και η εξέλιξη της θρησκείας.
Effenterre, Henri van., La Crète et le monde grec de Platon à Polybe (Bibliothèque des écoles frança
Τα οικογενειακά επίθετα Μιλιαράς – Μιλιαράκης και το όνομα του χωριού Μιλιαράδω προέρχονται ετυμολογικά από τη λέξη μιλιάριν ή μιλιάριον. Ο όρος παραδίδεται από μεσαιωνικά κείμενα και λεξικά και δηλώνει το χάλκινο κυρίως οικιακό σκεύος που έχει σχήμα κόλουρου κώνου και χρησιμοποιείται σαν καζάνι για το βράσιμο του νερού, το πλύσιμο κ.λπ. Οι επαγγελματίες που κατασκεύαζαν ή επιδιόρθωναν τα μιλιάρια ονομάζονταν μιλιαράδες. Δεν αποκλείεται μια τέτοια επαγγελματική οικογένεια να ήλθε από την Κωνσταντινούπολη στην Κρήτη, είτε όταν έγινε ο εποικισμός του νησιού από τους Βυζαντινούς, αφού το ανέκτησαν από τους Άραβες, είτε μετά την άλωση της Πόλης το 1453. Η επαγγελματική αυτή οικογένεια θα πρέπει στη συνέχεια να έδωσε το όνομά της και στον τόπο εγκατάστασής της.
Το οικογενειακό επίθετο Μιλιαράς
Οι πατριάρχες Αλεξανδρείας Γεράσιμος Α΄ Σπαρταλιώτης και Γεράσιμος Β΄ Παλλαδάς, δύο από τους σημαντικότερους κρητικούς ιεράρχες και λογίους των μεταβυζαντινών χρόνων, συγχέονται ως ιστορικές προσωπικότητες και ως συγγραφείς ήδη από τον 18ο αιώνα. Προκειμένου να αποκατασταθεί η ταυτότητα και να χαρτογραφηθεί η συγγραφική παραγωγή του καθενός, ελέγχεται η προγενέστερη βιβλιογραφία με βάση τις βιογραφικές και εργογραφικές πληροφορίες που συνάγονται από τα εκδεδομένα και ανέκδοτα έργα τους, την αλληλογραφία τους, τα βιβλιογραφικά σημειώματα ορισμένων εντύπων που είχαν βρεθεί στην κατοχή τους, καθώς και από άλλες βιβλιακές και αρχειακές πηγές. Δημιουργούνται έτσι οι προϋποθέσεις για την διερεύνηση της πνευματικής τους κατάρτισης, της δράσης και της ιδεολογικής τους τοποθέτησης.
Δύο Κρήτες πατριάρχαι Αλεξανδρείας συγχεόμενοι: Γεράσιμος Α΄ Σπαρταλιώτης (1620-1636) και Γεράσιμος
Μελέτη της συγκριτικής χρονολόγησης του μινωικού ανακτόρου, της πόλης και της νεκρόπολης των Μαλίων από την Νεολιθική Εποχή μέχρι την τελική εγκατάλειψη του χώρου μετά την Αρχαïκή περίοδο. Η μελέτη βασίζεται στις εγκαταστάσεις και τα ευρήματα -ιδιαίτερα την κεραμεική- που έφεραν στο φως οι πρώιμες ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, με ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας. Η κατοίκηση του χώρου κατά τη νεολιθική και τη ΠΜ Ι-ΙΙ περίοδο θεωρείται αβέβαιη, εφόσον βασίζεται σε ελάχιστα ευρήματα. Η πρώτη φάση της ανασκαφής που μπορεί να ταυτιστεί με βεβαιότητα είναι εκείνη του Πρώτου Ανακτόρου της ΠΜ ΙΙΙ - ΜΜ Ι περιόδου, ενώ η φάση του Δεύτερου Ανακτόρου ανήκει στην ΜΜ ΙΙΙ - ΥΜ Ι. Ακολουθεί σύντομη ανάλυση της εγκατάλειψης του χώρου κατά την Υπομινωική περίοδο και την επανακατοίκησή του στη Γεωμετρική Εποχή.
Μάλια, ιστορική εκτίμηση.
Το μεταναστευτικό κύμα των Αχαιών στην Κρήτη προηγήθηκε της καθόδου των Δωριέων, όπως αποδεικνύουν όχι μόνο τα αχαϊκά στοιχεία που επιβιώνουν σε δωρικές διαλέκτους της κεντρικής Κρήτης, αλλά και ορισμένα αρχαιολογικά ευρήματα που απηχούν επιδράσεις μυκηναϊκού πολιτισμού, του οποίου φορείς ήταν οι Αχαιοί. Σε μεταφορά μυκηναϊκών εθίμων στην Κρήτη κατά την υστερομινωική περίοδο αποδίδονται: α) η ύπαρξη μυκηναϊκού μεγάρου στη μινωική πόλη των Γουρνιών· β) ο μεγάλος αριθμός υστερομινωικών τάφων, που φανερώνει μεγαλύτερη φροντίδα για την ταφή των νεκρών· γ) η εμφάνιση θολωτών ταφικών μνημείων· δ) η συνήθεια κατασκευής κογχών και ορυγμάτων σε λαξευτούς τάφους· ε) η ιερότητα που αποδίδεται στον άνθρακα· στ) η εναπόθεση ειδώλων σε τάφους· ζ) η απεικόνιση της λατρείας του νεκρού στη σαρκοφάγο της Αγίας Τριάδας.
Η μετανάστευσις των Ελλήνων εις την Κρήτην.
Στη Συλλογή Γιαμαλάκη περιέχονται τριακόσιοι πενήντα περίπου σφραγιδόλιθοι όλων των περιόδων του μινωικού πολιτισμού. Εντοπίστηκαν κυρίως στα Μάλια, στην Κνωσό και σε άλλες περιοχές της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης, και προέρχονται από τάφους, ανάκτορα και οικίες. Δημοσιεύονται τμηματικά, σε κατηγορίες ανάλογα με τη χρονολογία και το σχήμα τους. Το πρώτο αυτό τμήμα της μελέτης εστιάζεται στους πρωτοκρητικούς σφραγιδόλιθους της συλλογής, και μάλιστα στους πρισματικούς, των οποίων παρέχεται περιγραφικός κατάλογος με ενδείξεις για την προέλευση και το σχήμα του καθενός, το υλικό κατασκευής, τις διαστάσεις, την κατάσταση συντήρησης, την ποιότητα εκτέλεσης και τα θέματα των σφραγίδων που περιέχουν. Δημοσιεύονται παράλληλα φωτογραφίες των αποτυπωμάτων τους. Μελετώνται, τέλος, οι διακοσμητικοί και παραστατικοί κύκλοι των συγκεκριμένων απεικονίσεων στο πλαίσιο των αισθητικών αντιλήψεων της εποχής.
Οι μινωικοί σφραγιδόλιθοι της Συλλογής Γιαμαλάκη.
Από τα κατάλοιπα του κρητικού αγιογράφου, ιεροψάλτη, πολιτικού και λογίου Στεφάνου Νικολαΐδου επιλέγονται και δημοσιεύονται οι Σημειώσεις εποχών επιτοπίων, που αναφέρονται στα πολεμικά, τα εκκλησιαστικά, τα εκπαιδευτικά, τα πολιτικά, τα πολιτιστικά και άλλα δρώμενα της περιόδου 1821 - 1893. Εκδίδονται επίσης σύντομες εκθέσεις πολεμικών γεγονότων που διαδραματίστηκαν στις κεντρικές επαρχίες της Κρήτης από το 1826 ως το 1829. Με βάση τις βιογραφικές πληροφορίες που αντλούνται από τις Σημειώσεις, από ορισμένες έντυπες πηγές, αλλά και από την προφορική παράδοση, ανασυντίθεται η ζωή και η δράση του συγγραφέα. Σε επίμετρο επανεκδίδεται μια επιστολή του Νικολαΐδου προς τον Νικόλαο Παπαδάκη, με στοιχεία για τις σφαγές του 1821 στο Ηράκλειο.
Ιστορικά και βιογραφικά σημειώματα του Στεφάνου Νικολαΐδου.
Η συνθήκη που υπογράφηκε ανάμεσα στους εκπροσώπους της Βενετικής Πολιτείας και στον Αλέξιο Καλλέργη το 1299 εισάγει τα πρώτα μέτρα ειρηνικής συμβίωσης Βενετών και Κρητών και ευνοεί τη μεταξύ τους συνεργασία: ρυθμίζονται οι βαθμίδες κοινωνικής διαστρωμάτωσης, επικυρώνονται παλαιότερα προνόμια των κρητικών αρχόντων, επιτρέπονται οι επιγαμίες με τους Λατίνους, αναπτύσσονται οικονομικές συναλλαγές και διευθετείται η εκκλησιαστική ζωή των ορθοδόξων. Το λατινικό κείμενο της συνθήκης και η ελληνική του μετάφραση δημοσιεύονται με βάση ορισμένα αντίγραφα που φυλάσσονται στο Μουσείο Civico Correr της Βενετίας. Την έκδοση συνοδεύουν οι ονομαστικοί κατάλογοι των Κρητών που απαλλάχθηκαν τότε από τη δουλοπαροικία, καθώς και δύο πρακτικά της βενετικής διοίκησης της Κρήτης, που αφορούν τους καταλόγους των ορθοδόξων ιερέων, των γιων και των διακόνων τους που κατέστησαν ελεύθεροι.
Η συνθήκη Ενετών – Καλλέργη και οι συνοδεύοντες αυτήν κατάλογοι.
Η φιλελληνική κίνηση που αναπτύχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής κατά το 19ο αιώνα εκδηλώθηκε, μεταξύ άλλων, με την αποστολή χρημάτων και όπλων για την ενίσχυση της κρητικής επανάστασης. Τη διαχείριση χρηματικών ποσών, που προέρχονταν από αμερικανικούς εράνους, προκειμένου να διατεθούν για την αγορά τροφίμων και ενδυμάτων, που αποστέλλονταν με αμερικανικά κυρίως πλοία στην Κρήτη, είχε αναλάβει ο αμερικανός φιλέλληνας Samuel Howe, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα. Οι ενέργειες του Howe και οι συνεννοήσεις του με την Κεντρική υπέρ των Κρητών Επιτροπή Αθηνών, την Επιτροπή Αποστολών της Σύρου και τη Γενική Συνέλευση των Κρητών, μελετώνται με βάση τα Έγγραφα της Κεντρικής Επιτροπής Αθηνών, που φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, και άλλες αρχειακές πηγές από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.
Ο Samuel Howe και η κρητική επανάσταση του 1866.
Το χρονικό του Trivan απαρτίζεται από έγγραφα και διηγήσεις που αναφέρονται στην περίοδο της βενετικής κυριαρχίας στην Κρήτη. Περιλαμβάνει τα ονόματα των οικογενειών που ζούσαν στο νησί το 1644, κατανεμημένα ανά διοικητικό διαμέρισμα και κοινωνική τάξη. Προτάσσονται οι κατάλογοι των βενετών ευγενών (nobili veneti), των στρατιωτικών και των οικογενειών που είχαν χάσει τη βενετική ευγένεια. Έπονται οι κρητικοί ευγενείς (nobili cretensi), οι αστοί (cittadini) και οι έμποροι (mercanti). Στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένα στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των χωριών και τον πληθυσμό του νησιού στις παραμονές του Κρητικού πολέμου. Διαπιστώνεται ότι ο κατάλογος των κρητικών οικογενειών της Κέρκυρας που είχε δημοσιεύσει ο Σπυρίδων Λάμπρος αποτελεί αντίγραφο του χρονικού του Trivan. Οι κατάλογοι και τα στατιστικά στοιχεία δημοσιεύονται βάσει βενετικών χειρογράφων.
Η παρά Trivan απογραφή της Κρήτης (1644) και ο δήθεν κατάλογος των κρητικών οίκων Κερκύρας.
Αρχείο CSV που περιέχει τον Τίτλο, την Περιγραφή, το Μορφότυπο και το URL για κάθε πόρο του συνόλου δεδομένων.
Π78 - Πολιτιστμός- Κρητικά Χρονικά Τομος Γ'
Περιλαμβάνει όλα τα άρθρα που περιλαμβάνονται στον Τόμο Γ'
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου Γ'
Πρόκειται για λεπτομερή κατάλογο 194 επιστολών από την αλληλογραφία του Επισκόπου Κυθήρων Μαξίμου Μαργουνίου (1549-1602), από τα χειρόγραφα του Parisini Supplément grec αρ. 621, 1310 και 1334. Προηγείται μια σύντομη βιογραφία του Κρητικού κληρικού και λογίου. Η περιγραφή κάθε επιστολής περιλαμβάνει τη διεύθυνση και την ημερομηνία στα Γαλλικά και τα Ελληνικά και την αρχή της επιστολής στα Ελληνικά. Παρατίθενται πίνακες συμφωνιών μεταξύ των χειρογράφων, ευρετήριο πρώτων γραμμών και ευρετήριο κυρίων ονομάτων. Οι επιστολές γράφτηκαν την εποχή της διαμονής του Μαργουνίου στη Βενετία το 1569-1601 και οι περισσότερες είναι του 1590-91. Το μεγαλύτερο μέρος των επιστολών γράφτηκε από τον ίδιο τον Μαργούνιο και απευθύνεται σε πάνω από 50 άτομα. Υπάρχουν και επτά δευτερεύοντα έργα του Επισκόπου.
Ο Μάξιμος Μαργούνιος και οι παρισινές συλλογές της αλληλογραφίας του.
Παρουσιάζεται η αρχαιολογική κίνηση στην Κρήτη κατά το 1949 και πιο συγκεκριμένα: οι προκαταρκτικές εργασίες για το άνοιγμα και την επανέκθεση του Μουσείου Ηρακλείου· η κατάσταση των αρχαιολογικών συλλογών Χανίων, Ρεθύμνου και Νεαπόλεως· η μέριμνα για τη συντήρηση και την προστασία αρχαιολογικών χώρων και μεμονωμένων μνημείων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται τα ανάκτορα της Κνωσού, τα τοιχογραφημένα παρεκκλήσια των Εισοδίων του Σκλαβεροχωρίου και της Αγίας Πελαγίας στην Άνω Βιάννο, η Κρήνη Πρίουλι στο Ηράκλειο και τα μεσαιωνικά τείχη Ηρακλείου, Χανίων και Ρεθύμνου· οι ανασκαφές σε τοποθεσίες με μινωικούς οικισμούς και τάφους και στην παλαιοχριστιανική βασιλική του Πανόρμου· οι τυχαίες, τέλος, ανακαλύψεις και τα ευρήματα των μινωικών, ελληνορωμαϊκών, βυζαντινών, ενετικών και τουρκικών χρόνων, που εντοπίστηκαν σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1949.
Ο κώδικας Oxon. Canon. Gr. 117, που φυλάσσεται στη Βοδλεϊανή Βιβλιοθήκη της Οξφόρδης, αντιγράφηκε από τον Γεώργιο Λουμπάνο το 1649 μέσα στην πολιορκούμενη πόλη του Χάνδακα. Ο Λουμπάνος συμπεριέλαβε στον κώδικα μια σειρά προσευχών, έμμετρων και πεζών, παραφρασμένων ενίοτε από προσευχητάρια, καθώς και συνοδικούς κανόνες για τη νηστεία μεταφρασμένους σε γλώσσα δημώδη με έντονα κρητικά ιδιωματικά στοιχεία. Έδωσε στη συλλογή του τον τίτλο Υμνολόγιον. Από το συγκεκριμένο χειρόγραφο αντλούνται και δημοσιεύονται δύο Ευχές εις την Παναγίαν Θεοτόκον και Δέσποιναν και η Προσευχή προς την εαυτού ψυχήν, όπου εμπεριέχονται αναφορές στην οθωμανική πολιορκία. Τα κείμενα αποτελούν, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, απανθίσματα εκκλησιαστικών συγγραφών· διακρίνονται ωστόσο για τον προσωπικό παλμό του δημιουργού και τη ζωντάνια στη γλώσσα.
Κρητικά παλαιογραφικά. 3. Το “Υμνολόγιον” του Γεωργίου Λουμπάνου.
Δημοσιεύεται στο αγγλικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση ένα υπόμνημα για την τελευταία περίοδο της πολιορκίας του Χάνδακα και την παράδοση της πόλης από τον Francesco Morosini στους Οθωμανούς την 6η Σεπτεμβρίου 1669. Ο συντάκτης του κειμένου παραμένει άγνωστος· ήταν παρών κατά τη συνθηκολόγηση και συνέλεξε πληροφορίες και από τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Στο υπόμνημα παρουσιάζονται τα ηγετικά στελέχη της οθωμανικής παράταξης που συμμετείχαν στις εχθροπραξίες από τις 22 Μαΐου 1667, καταμετρώνται οι οθωμανικές δυνάμεις, εκτίθενται τα γεγονότα των τελευταίων 29 μηνών της πολιορκίας και παρατίθενται τα άρθρα της συνθήκης ειρήνης. Η έκδοση γίνεται από τον κώδικα Rawlinsonianus 684 της Βοδλεϊανής Βιβλιοθήκης της Οξφόρδης. Άλλο αντίγραφο σώζεται στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ και προοριζόταν πιθανότατα να χρησιμοποιηθεί στο τυπογραφείο.
Αγγτλικόν υπόμνημα περί της πολιορκίας και πτώσεως του Χάνδακος.
Δημοσιεύεται το Εγκώμιο του Ανδρέα αρχιεπισκόπου Κρήτης εις τους Αγίους Δέκα, οι οποίοι μαρτύρησαν επί Δεκίου στη Γόρτυνα. Η έκδοση βασίζεται στον κώδικα 88 της Χάλκης και στον κώδικα 80 της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Τορίνου, που ανάγονται και οι δύο στον 9ο με 10ο αιώνα και αποτελούν αντίγραφα από πρότυπα μεγαλογράμματης γραφής. Στην εισαγωγή που προτάσσεται της έκδοσης, το εγκώμιο του Ανδρέα Κρήτης συνεξετάζεται με τη συναξαριακή παράδοση των Αγίων και με το εγκώμιο που τους αφιέρωσε ο Ησύχιος. Μελετώνται επίσης τα ιστορικά γεγονότα που απηχούνται στο κείμενο και προσδιορίζεται χρονικά η συγγραφή του στις αρχές του 8ου αιώνα. Την εποχή αυτή η λατρεία των Αγίων Δέκα είχε ήδη εξαπλωθεί σε ολόκληρο το νησί.
Ανδρέου αρχιεπισκόπου Κρήτης του Ιεροσολυμίτου, Εγκώμιον εις τους Αγίους Δέκα και καλλινίκους μάρτυρ
Συνεχίζεται η δημοσίευση των εκκλησιαστικών πηγών της κρητικής ιστορίας με γράμματα της μητροπόλεως και των επισκόπων Κρήτης και με επιστολές προς το ορθόδοξο πλήρωμα. Συνετάχθησαν κατά την περίοδο 1779 - 1798. Πρόκειται για: α) το γράμμα του μητροπολίτη Κρήτης Ζαχαρία, με το οποίο ανατίθεται η ποιμαντική διοίκηση της επαρχίας Σφακίων στον επίσκοπο Αυλοποτάμου Παρθένιο· β) το γράμμα του ίδιου μητροπολίτη σχετικά με τη μετάθεση του επισκόπου Σητείας Φιλοθέου στην επισκοπή Κνωσού· γ) το συνοδικό επιτίμιο της Εκκλησίας Κρήτης κατά των κλεφτών του Χατζή Γιαννιού Ψαράκη· δ) την επιστολή του Κυδωνίας Γερασίμου προς το μητροπολίτη Κρήτης Μάξιμο σχετικά με τις καταγγελίες των χριστιανών εναντίον του· και ε) την επιστολή του Κισσάμου Ιωάσαφ προς το μητροπολίτη Κρήτης, σχετικά με την εκτέλεση ορισμένων παραγγελιών.
Ανέκδοτα εκκλησιαστικά έγγραφα των χρόνων της Τουρκοκρατίας αποκείμενα εν τω Μουσείω Ηρακλείου. Γ΄.
Παρουσιάζεται το χρονικό της ανακάλυψης ενός ηγεμονικού τάφου και των λειψάνων παρακείμενου συνοικισμού στον όρμο του Σταφύλου στη Σκόπελο, την αρχαία Πεπάρηθο, και αναλύονται τα ιστορικά στοιχεία που προκύπτουν από τη μελέτη των ανασκαφικών δεδομένων. Τα ευρήματα χρονολογούνται στην πλειονότητά τους στα μέσα του 15ου π.Χ. αιώνα και μαρτυρούν την ύπαρξη στενών σχέσεων ανάμεσα στη μινωική Κρήτη, τη μυκηναϊκή ηπειρωτική Ελλάδα και τις αποικίες των Μινωιτών στις Σποράδες. Τα συμπεράσματα ενισχύονται με τη διερεύνηση της αρχαίας παράδοσης για τον ήρωα Στάφυλο, τον πρώτο οικιστή της περιοχής, που συνδέεται τόσο με την πρώτη εγκατάσταση των Κρητών στην Πεπάρηθο όσο και με την επακόλουθη επέκταση της συστηματικής αμπελοκαλλιέργειας. Αρχαία τοπωνύμια που επιβιώνουν στη Σκόπελο επιβεβαιώνουν την ιστορική βάση του κρητικού αποικισμού.
Ο τάφος του Σταφύλου και ο μινωικός αποικισμός της Πεπαρήθου
Τίθενται οι μεθοδολογικές βάσεις και οι ερευνητικοί προσανατολισμοί για τη μελέτη των βυζαντινών και μεταβυζαντινών εικόνων που απαρτίζουν την πολύτιμη συλλογή του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων της Βενετίας και της εκεί ελληνικής κοινότητας: προβλήματα αισθητικής αξιολόγησης και ιδεολογικού περιεχομένου των έργων· ζητήματα συσχέτισής τους με τη βυζαντινή τέχνη και με τη δυτική ευρωπαϊκή ζωγραφική· ερωτήματα σχετικά με τη διαμόρφωση και την εξέλιξη των σημαντικότερων μεταβυζαντινών ζωγράφων, καθώς και σχετικά με τις επιδράσεις που δέχτηκαν· θέματα εικονογραφίας, τεχνικής και τεχνοτροπίας. Παρουσιάζεται ο κατάλογος της συλλογής που εκπονήθηκε από την Sandra Marconi, La Raccolta di Icone Veneto-Cretesi della Communità Greco-Ortodossa di Venezia (Βενετία 1948). Παρατίθενται, τέλος, τα ενυπόγραφα έργα που σημειώνονται στην εργασία της Marconi και παρέχονται συμπληρωματικές πληροφορίες γι' αυτά.
Η συλλογή εικόνων της Ελληνικής Κοινότητος της Βενετίας.
Η απόφαση της Κεντρικής επί του Κρητικού Επιτροπής Αθηνών για την αποστολή του Δημητρίου Μαυροκορδάτου το 1867 στην Κρήτη, προκειμένου να αναλάβει την κυβέρνηση του νησιού και να διευθύνει την επανάσταση, δεν πραγματοποιήθηκε. Οι λόγοι που οδήγησαν την Επιτροπή στην απόφαση αυτή, η υποδοχή της πρότασης από τους στρατιωτικούς ηγέτες, τη Γενική Συνέλευση και την Προσωρινή Κυβέρνηση της Κρήτης, οι απόψεις της Ελληνικής Κυβερνήσεως και οι συνθήκες που οδήγησαν στην αποχώρηση του Μαυροκορδάτου από την Κεντρική Επιτροπή, αναλύονται με βάση τα έγγραφα της Κεντρικής Επιτροπής Αθηνών, που φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, και άλλες αρχειακές πηγές από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Ως κύρια αιτία ματαίωσης της αποστολής Μαυροκορδάτου υποδεικνύεται η στάση της ελληνικής κυβέρνησης Κουμουνδούρου, που δεν την επιδοκίμασε.
Το ζήτημα της αποστολής του Δ. Μαυροκορδάτου ως κυβερνήτου της Κρήτης το 1867 (Από τα παρασκήνια του
Συνεχίζεται η δημοσίευση των εκκλησιαστικών πηγών της κρητικής ιστορίας με έγγραφα που απεστάλησαν από την εκκλησία Κρήτης προς το οικουμενικό πατριαρχείο κατά την εικοσαετία 1774 - 1794. Πρόκειται για: α) μια επιστολή του επισκόπου της Κνωσού Γερασίμου, όπου παρουσιάζεται η δυσχερής οικονομική κατάσταση των επισκοπών του νησιού· β) μια αναφορά του μητροπολίτη Κρήτης Μαξίμου και των επισκόπων της ανατολικής Κρήτης με στόχο να εξασφαλίσουν τη μεσολάβηση του πατριαρχείου για την ευνοϊκή ρύθμιση του φόρου των οινοπνευματωδών· γ) μια αναφορά των αρχιερέων της ανατολικής Κρήτης για τα προβλήματα που προκάλεσαν οι αυθαιρεσίες του ενοικιαστή του συγκεκριμένου φόρου· και δ) μια επιστολή του μητροπολίτη Κρήτης σχετικά με την αδυναμία τόσο του ίδιου όσο και των επισκόπων να καταβάλουν την ετήσια εισφορά τους.
Ανέκδοτα εκκλησιαστικά έγγραφα των χρόνων της Τουρκοκρατίας αποκείμενα εν τω Μουσείω Ηρακλείου. Β΄ Έ
Η έκθεση του Δούκα της Κρήτης Ιωάννη Σαγκρέντο (1604).
Το ιδιότυπο γράμμα ,το οποίο απαντάται σε μια αρχαϊκή επιγραφή σε τοίχωμα του ναού του Δελφινίου Απόλλωνα στη Δρήρο, σε επιγραφή της Πραισού και σε ορισμένα άλλα μη ελληνικά κείμενα, θεωρήθηκε από παλαιότερους μελετητές ως μορφή τεθλασμένου ιώτα. Σε ένα, ωστόσο, επιτύμβιο επίγραμμα του 6ου αιώνα από τη Σίκινο χρησιμοποιείται για να αποδώσει το φθόγγο Χ. Καθώς το αλφάβητο της Σικίνου προέρχεται κατά πάσα πιθανότητα από το αλφάβητο της Κρήτης, ο ίδιος ή άλλος παρόμοιος φθόγγος θα πρέπει να δηλωνόταν με το συγκεκριμένο γράμμα και στις επιγραφές της Δρήρου και της Πραισού. Το γράμμα αυτό ήταν γενικότερα γνωστό στην Κρήτη, φαίνεται όμως ότι δε χρησιμοποιούνταν από τους Δωριείς Κρήτες, αφού η διάλεκτός τους δεν είχε λαρυγγικό φθόγγο.
Το γράμμα εις την Κρήτην