Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τόμος Ι'
Ο ΙΑ΄ τόμος των Κρητικών Χρονικών αφιερώνεται στον επίσκοπο Κυδωνίας και Αποκορώνου Αγαθάγγελο Ξηρουχάκη (1872-1958). Εκδόθηκε υπό την εποπτεία του Νικολάου Β. Τωμαδάκη, καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Αφιέρωσις τόμου εις Αγαθάγγελον Ξηρουχάκην.
Μετά από μια σύντομη αναδρομή στη μακρόχρονη γνωριμία που τον συνέδεε με τον επίσκοπο Κυδωνίας και Αποκορώνου Αγαθάγγελο Ξηρουχάκη, ο συντάκτης του βιογραφικού και βιβλιογραφικού αυτού σημειώματος αναφέρεται στην απόφαση για την αφιέρωση του ΙΑ΄ τόμου των Κρητικών Χρονικών στον αποθανόντα επίσκοπο και στην κηδεία του. Ανιστορώντας τα βασικά γεγονότα της ζωής του, επισημαίνει το φιλολογικό, ιστοριογραφικό, ερευνητικό και διδακτικό του έργο, τη θεολογική του προσφορά στη Βενετία, τη Βιέννη και την Κρήτη και την πατριωτική του δράση στον καιρό της γερμανοϊταλικής κατοχής. Παραθέτει βιβλιογραφία των βιβλίων, των μελετημάτων, των λόγων και των άρθρων του, καθώς και κατάλογο των σχετικών με τον επίσκοπο δημοσιευμάτων.
†Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης (1872-1958). Βιογραφικόν και βιβλιογραφικόν σημείωμα
Παρουσίαση αναφορών στην πολιορκία του Χάνδακα σε κρατικά έγγραφα της Αγγλίας. Υποστηρίζεται ότι ο Κρητικός Πόλεμος δεν μνημονεύεται παρά ελάχιστα στα διπλωματικά έγγραφα της χώρας προ του 1666, επειδή η παρουσία των Τούρκων δεν θεωρείτο απειλή για τα συμφέροντα της Αγγλίας. Αναδημοσιεύονται δυο εκτενείς αναφορές: μια επιστολή του Thomas Lynch, προσωπικού γραμματέα του Άγγλου Υπουργού Εξωτερικών Λόρδου Arlington, στην οποία περιγράφεται η αποτυχημένη επίθεση κατά των Τούρκων υπό την ηγεσία του Δούκα Μπωφόρ το 1669, και μια Ιταλικά γραμμένη σατιρική "Πράξη τελευταίας βούλησης και διαθήκη της πόλης του Χάνδακα", στην οποία καυτηριάζονται ορισμένοι από τους αμυνόμενους.
Αγγλικά κρατικά έγγραφα για την πολιορκία του Χάνδακα.
Δημοσιεύεται στο αγγλικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση ένα υπόμνημα για την τελευταία περίοδο της πολιορκίας του Χάνδακα και την παράδοση της πόλης από τον Francesco Morosini στους Οθωμανούς την 6η Σεπτεμβρίου 1669. Ο συντάκτης του κειμένου παραμένει άγνωστος· ήταν παρών κατά τη συνθηκολόγηση και συνέλεξε πληροφορίες και από τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Στο υπόμνημα παρουσιάζονται τα ηγετικά στελέχη της οθωμανικής παράταξης που συμμετείχαν στις εχθροπραξίες από τις 22 Μαΐου 1667, καταμετρώνται οι οθωμανικές δυνάμεις, εκτίθενται τα γεγονότα των τελευταίων 29 μηνών της πολιορκίας και παρατίθενται τα άρθρα της συνθήκης ειρήνης. Η έκδοση γίνεται από τον κώδικα Rawlinsonianus 684 της Βοδλεϊανής Βιβλιοθήκης της Οξφόρδης. Άλλο αντίγραφο σώζεται στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ και προοριζόταν πιθανότατα να χρησιμοποιηθεί στο τυπογραφείο.
Αγγτλικόν υπόμνημα περί της πολιορκίας και πτώσεως του Χάνδακος.
Ο αθωνίτης μοναχός και μετέπειτα άγιος Αθανάσιος υπήρξε επιστήθιος φίλος του Νικηφόρου Φωκά και μετέβη στην Κρήτη για να ενισχύσει τον αγώνα του κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Χάνδακα. Μετά την ανάκτηση του νησιού από τους Άραβες, συνεργάστηκε με τον Ιωάννη τον ερημίτη και τον Νίκωνα τον "Μετανοείτε" για την αποκατάσταση της ορθοδοξίας. Έφερε έτσι εις πέρας την πρώτη αγιορειτική ιεραποστολή. Στη συνέχεια αποσύρθηκε στο Άγιο Όρος, όπου ίδρυσε με την υποστήριξη του Φωκά τη μονή της Μεγίστης Λαύρας και αναδιοργάνωσε τον αγιορειτικό μοναχισμό. Σώζεται το αυτόγραφο τυπικό του αγίου Αθανασίου, από το οποίο δημοσιεύεται ένα απόσπασμα.
Άγιον Όρος Άθως, χιλιετηρίς από της πρώτης αγιορειτικής Ιεραποστολής (961-1961).
Στον μικρό οικισμό των Ανύδρων της επαρχίας Σελίνου υπάρχει ο κατάγραφος σταυρεπίστεγος ναός του Αγίου Γεωργίου του Ανυδριώτη. Σύμφωνα με επιγραφή που σώζεται στη δυτικότερη παραστάδα του νότιου τοίχου, ο ζωγραφικός του διάκοσμος είναι έργο του Ιωάννη Παγωμένου και ανάγεται χρονικά στο 1323. Στις επίπεδες και τις κυρτές επιφάνειες του κτιρίου απλώνονται οι πολυπρόσωπες συνθέσεις, που ακολουθούν την καθιερωμένη από την παράδοση τάξη με κάποια ελευθερία. Στους πεσσούς και τις παραστάδες εικονίζονται όρθιες, ολόσωμες και κατ' ενώπιον οι μορφές των αγίων, δημιουργώντας μια αίσθηση μνημειακής ακινησίας. Παρουσιάζονται αναλυτικά οι σωζόμενες τοιχογραφίες. Πλάι στα αρχαϊκά ανατολικά στοιχεία τους διακρίνονται ορισμένες μακεδονικές και παλαιολόγειες τεχνοτροπικές επιδράσεις. Το άνετο σχέδιο του καλλιτέχνη προδίδει λαϊκότροπη διάθεση.
Άγιος Γεώργιος ο Ανυδριώτης.
Από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών κυκλοφόρησε το βιβλίο της Αγνής Ξενάκη-Σακελλαρίου για τις μινωικές σφραγίδες της συλλογής Γιαμαλάκη. Οι σφραγίδες αντιπαραβάλλονται με αντίστοιχα αποκτήματα άλλων μουσείων και συνεξετάζονται με στοιχεία ανατολικών πολιτισμών. Στην εισαγωγή παρουσιάζεται η μέθοδος που ακολουθήθηκε, εκτίθενται τα πορίσματα της έρευνας σχετικά με την ανάπτυξη της μινωικής σφραγιδογλυφίας, προτείνεται ένα νέο σύστημα χρονολόγησης κι εξετάζονται τα σχήματα και τα θέματα σφραγίδων διαφορετικών περιόδων. Ακολουθεί η περιγραφή κάθε σφραγίδας με αναφορές στα γνωστά δείγματα του εικονιζόμενου θέματος. Μελετάται η ιστορική εξέλιξη των κυριοτέρων από τα θέματα αυτά και επιχειρείται η ερμηνεία τους. Μολονότι ορισμένες από τις απόψεις που υποστηρίζονται επιδέχονται αμφισβήτηση, το έργο συμβάλλει αποφασιστικά στη μελέτη ενός από τους πιο χαρακτηριστικούς κλάδους της μινωικής τέχνης.
Agnes Xenaki - Sakellariou, Les cachets minoens de la Collection ...)
Η Orbecche του Giovanni Battista Giraldi και η Gerusaleme Liberata του Torquato Tasso έχουν ήδη υποδειχθεί ως ιταλικές πηγές της Ερωφίλης του Χορτάτση. Επισημαίνεται ένα ακόμα έργο του Tasso που επηρέασε τον κρητικό ποιητή. πρόκειται για την τραγωδία Il Re Torrismondo (α΄ έκδοση 1587). Στη δεύτερη σκηνή της Β΄ πράξης η Ερωφίλη περιγράφει έντρομη στη νένα της τα ίδια εφιαλτικά οράματα, που αναφέρει και η νεαρή Almida στη δική της Nutrice στην πρώτη σκηνή της Α΄ πράξης του Re Torrismondo. Ο Χορτάτσης διασκεύασε το πρότυπό του με κάποια ελευθερία, μεταπλάθοντάς το ποιητικά. Την ίδια πηγή χρησιμοποίησε 50 περίπου χρόνια αργότερα ο ρεθύμνιος ποιητής Ιωάννης Ανδρέας Τρώιλος στην τραγωδία του Ροδολίνος. υστέρησε, ωστόσο, σε ανεξαρτησία και πρωτοτυπία.
Άγνωστη πηγή της 'Ερωφίλης' του Χορτάτση: η τραγωδία 'Il re Torrismondo' του Tasso.
Στην περιφέρεια του χωριού Χρωμοναστήρι Ρεθύμνης σώζεται ο ναός του Αγίου Ευτυχίου με σπαράγματα τοιχογραφιών. Ο τύπος του είναι συνήθης στα νησιά του νοτιοανατολικού Αιγαίου. έχει πιθανότατα δεχτεί ανατολικές επιδράσεις. Ο γραπτός του διάκοσμος ανάγεται στον 11ο αιώνα. Τα θέματα και το ιδιάζον ύφος των τοιχογραφιών μαρτυρούν και αυτά συγγένεια με έργα ανατολικά, τόσο ως προς την τεχνική τους εκτέλεση και το χειρισμό των γραμμών, όσο και ως προς τη ρεαλιστική τάση και εν μέρει την εικονογραφία. Σχετίζονται όμως και με μωσαϊκά βυζαντινής τέχνης. Η συνάντηση των ανατολικών και των βυζαντινών ρευμάτων στην Κρήτη παρήγαγε μια ιδιαίτερη ροπή της μοναστικής βυζαντινής ζωγραφικής, που απαντάται επίσης στα νησιά του Αιγαίου, στις ακτές της Πελοποννήσου και της Αττικής και στη Νότια Ιταλία.
Αι τοιχογραφίαι του Αγίου Ευτυχίου Ρεθύμνης.
Παρουσιάζεται η δράση των ξένων αρχαιολογικών Σχολών στην Κρήτη κατά το 1957. Η Αγγλική Σχολή πραγματοποίησε ανασκαφικές έρευνες στην περιοχή της Κνωσού και συγκεκριμένα κοντά στη θέση της οπλοθήκης βορειοδυτικά του ανακτόρου, μέσα στην κεντρική αυλή του, νότια του βασιλικού δρόμου, στο λόφο των Γυψάδων, κοντά στις οικίες Χόγκαρθ, στη ρωμαϊκή έπαυλη Διονύσου, στην παλαιοχριστιανική βασιλική κοντά στο Βενιζέλειο νοσοκομείο, στον Προφήτη Ηλία και στον μικρό κλίβανο που βρίσκεται δίπλα στην οικία του Ιερού Βήματος. Η Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή έκανε ανασκαφές στο ανάκτορο της Φαιστού και στη θέση Πατερικιές, στη Γόρτυνα και στο Πετροκεφάλι. Η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή συνέχισε τις ανασκαφές της στα Μάλια.
Ανασκαφαί των ξένων αρχαιολογικών Σχολών.
Δημοσιεύεται το Εγκώμιο του Ανδρέα αρχιεπισκόπου Κρήτης εις τους Αγίους Δέκα, οι οποίοι μαρτύρησαν επί Δεκίου στη Γόρτυνα. Η έκδοση βασίζεται στον κώδικα 88 της Χάλκης και στον κώδικα 80 της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Τορίνου, που ανάγονται και οι δύο στον 9ο με 10ο αιώνα και αποτελούν αντίγραφα από πρότυπα μεγαλογράμματης γραφής. Στην εισαγωγή που προτάσσεται της έκδοσης, το εγκώμιο του Ανδρέα Κρήτης συνεξετάζεται με τη συναξαριακή παράδοση των Αγίων και με το εγκώμιο που τους αφιέρωσε ο Ησύχιος. Μελετώνται επίσης τα ιστορικά γεγονότα που απηχούνται στο κείμενο και προσδιορίζεται χρονικά η συγγραφή του στις αρχές του 8ου αιώνα. Την εποχή αυτή η λατρεία των Αγίων Δέκα είχε ήδη εξαπλωθεί σε ολόκληρο το νησί.
Ανδρέου αρχιεπισκόπου Κρήτης του Ιεροσολυμίτου, Εγκώμιον εις τους Αγίους Δέκα και καλλινίκους μάρτυρ
Δημοσιεύονται τα έγγραφα που απέστειλε το Γαλλικό Προξενείο Χανίων στο Υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας σχετικά με τα τεκταινόμενα στην Κρήτη τα δύο χρόνια που προηγήθηκαν της κρητικής επανάστασης του 1866. Οι ιστορικές αυτές πηγές διαφωτίζουν ποικίλες πτυχές της έκρυθμης κατάστασης που είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρο το νησί και αποκαλύπτουν ορισμένες από τις διπλωματικές κινήσεις που έγιναν πριν τον κρητικό αγώνα. Τα έγγραφα σώζονται στο αρχείο του Γαλλικού Προξενείου Χανίων, που φυλάσσεται στο Γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Ανέκδοτα διπλωματικά έγγραφα της προεπαναστατικής περιόδου του 1866 εν Κρήτη.
Κατά την κρητική επανάσταση του 1866-1869 ο Στέφανος Σκουλούδης υπήρξε ένα από τα πιο δραστήρια μέλη της Επιτροπής που είχαν συστήσει οι ομογενείς της Κωνσταντινούπολης για την υποστήριξη του αγώνα. Συνεργαζόταν με τον ηπειρώτη γιατρό και φιλόλογο Ηροκλέα Βασιάδη, ο οποίος είχε ρόλο συνδέσμου ανάμεσα στην Επιτροπή της Κωνσταντινούπολης και την Κεντρική Επιτροπή Αθηνών. Τις μυστικές εκθέσεις του Βασιάδη φύλασσε ο Σκουλούδης στα αρχεία του, μαζί με αλληλογραφία των ετών 1866-68, που σχετιζόταν με τη δράση των Επιτροπών της Αθήνας, της Κωνσταντινούπολης και άλλων περιοχών για την ενίσχυση των επαναστατών της Κρήτης. Μικρό τμήμα του αρχειακού αυτού υλικού ανακαλύφθηκε τυχαία και δημοσιεύεται με τον ανάλογο σχολιασμό.
Ανέκδοτα έγγραφα εκ του Αρχείου Σκουλούδη σχετικά με την Κρητικήν Επανάστασιν του 1866-69.
Δημοσιεύεται μια σειρά εγγράφων που απέστειλε το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως στην εκκλησία Κρήτης και τη Δημογεροντία Ηρακλείου από το 1857 ως το 1869. Οι ιστορικές αυτές πηγές διαφωτίζουν ποικίλες πτυχές της εκκλησιαστικής ιστορίας του νησιού κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας και κυρίως ορισμένα θέματα (κληρονομικά, εκπαιδευτικά κ.ά.) για τα οποία ήταν αρμόδιος ο Μητροπολίτης Κρήτης με την ιδιότητά του ως Προέδρου της Δημογεροντίας Ηρακλείου. Ο Μητροπολίτης ήταν επίσης υπεύθυνος απέναντι στο Πατριαρχείο και την Υψηλή Πύλη για όλα τα ζητήματα που αφορούσαν στη δράση των Χριστιανών του νησιού. Τα έγγραφα φυλάσσονται στα αρχεία της Δημογεροντίας Ηρακλείου και της Μητροπόλεως Κρήτης.
Ανέκδοτα έγγραφα του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς την εκκλησίαν της Κρήτης και την Δημογεροντίαν Η
Συνεχίζεται η έκδοση πηγών της κρητικής εκκλησιαστικής ιστορίας με έγγραφα του μητροπολίτη Κρήτης Μελετίου των ετών 1832-1833. Συγκεκριμένα δημοσιεύονται: α) απαντητική και ευχετική επιστολή του Γεροκυρίλλου από την Πάρο· β) επιστολή του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Αθανασίου, με την οποία ευχαριστεί τον Μελέτιο για την υποδοχή του πρωτοσύγκελλου του και αναιρεί τις συκοφαντίες για τις δήθεν αρνητικές εναντίον του μητροπολίτη διαθέσεις του· γ) ευχαριστήρια και απαντητική επιστολή των προϊσταμένων της μονής Βατοπεδίου· δ) έγγραφο της Δημογεροντίας Σαντορίνης, με το οποίο αιτείται αρωγή για την αποπεράτωση ναού που ανεγείρεται από τον Νεόφυτο Πελώνια· ε) επιστολή του ομογενούς Μιχαήλ Τοσίτζα εν όψει της επίσκεψης του Μεχμέτ Αλή στην Κρήτη.
Ανέκδοτα εκκλησιαστικά έγγραφα των χρόνων της Τουρκοκρατίας αποκείμενα εν τω Μουσείω Ηρακλείου (μέρο
Συνεχίζεται η έκδοση πηγών της κρητικής εκκλησιαστικής ιστορίας με έγγραφα του επισκόπου Σητείας και μετέπειτα μητροπολίτη Κρήτης Μελετίου των ετών 1829-1834. Συγκεκριμένα δημοσιεύονται: α) επιστολή του αρχιμανδρίτη Καλλινίκου· β) χρεωστική απόδειξη με εγγυητή τον Μελέτιο· γ) εξοφλητικό γράμμα του Μανουήλ Σιγαλάκη· δ) γράμμα της Συνόδου Κρήτης, με το οποίο καθίσταται επίσκοπος Μυλοποτάμου ο αρχιμανδρίτης Καλλίνικος· ε) επιστολή του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνου για τον διακανονισμό χρέους· στ) επιστολή του Γεροκυρίλλου για τους κινδύνους της προτεσταντικής προπαγάνδας· ζ) επιστολή του Μουσταφά Πασά σχετικά με απατεώνες δήθεν απεσταλμένους του Χριστού· η-θ) επιστολές της Εφορικής Κάσσας για τον διακανονισμό χρεών· ι) επιστολή της μονής Βατοπεδίου· ια΄) επιστολή της μονής Κουτλουμουσίου για την πάκτωση μετοχίου της· ιβ΄) επιστολή του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως για τον διακανονισμό χρεών.
Συνεχίζεται η δημοσίευση των εκκλησιαστικών πηγών της κρητικής ιστορίας με έγγραφα που απεστάλησαν από την εκκλησία Κρήτης προς το οικουμενικό πατριαρχείο κατά την εικοσαετία 1774 - 1794. Πρόκειται για: α) μια επιστολή του επισκόπου της Κνωσού Γερασίμου, όπου παρουσιάζεται η δυσχερής οικονομική κατάσταση των επισκοπών του νησιού· β) μια αναφορά του μητροπολίτη Κρήτης Μαξίμου και των επισκόπων της ανατολικής Κρήτης με στόχο να εξασφαλίσουν τη μεσολάβηση του πατριαρχείου για την ευνοϊκή ρύθμιση του φόρου των οινοπνευματωδών· γ) μια αναφορά των αρχιερέων της ανατολικής Κρήτης για τα προβλήματα που προκάλεσαν οι αυθαιρεσίες του ενοικιαστή του συγκεκριμένου φόρου· και δ) μια επιστολή του μητροπολίτη Κρήτης σχετικά με την αδυναμία τόσο του ίδιου όσο και των επισκόπων να καταβάλουν την ετήσια εισφορά τους.
Ανέκδοτα εκκλησιαστικά έγγραφα των χρόνων της Τουρκοκρατίας αποκείμενα εν τω Μουσείω Ηρακλείου. Β΄ Έ
Συνεχίζεται η δημοσίευση των εκκλησιαστικών πηγών της κρητικής ιστορίας με γράμματα της μητροπόλεως και των επισκόπων Κρήτης και με επιστολές προς το ορθόδοξο πλήρωμα. Συνετάχθησαν κατά την περίοδο 1779 - 1798. Πρόκειται για: α) το γράμμα του μητροπολίτη Κρήτης Ζαχαρία, με το οποίο ανατίθεται η ποιμαντική διοίκηση της επαρχίας Σφακίων στον επίσκοπο Αυλοποτάμου Παρθένιο· β) το γράμμα του ίδιου μητροπολίτη σχετικά με τη μετάθεση του επισκόπου Σητείας Φιλοθέου στην επισκοπή Κνωσού· γ) το συνοδικό επιτίμιο της Εκκλησίας Κρήτης κατά των κλεφτών του Χατζή Γιαννιού Ψαράκη· δ) την επιστολή του Κυδωνίας Γερασίμου προς το μητροπολίτη Κρήτης Μάξιμο σχετικά με τις καταγγελίες των χριστιανών εναντίον του· και ε) την επιστολή του Κισσάμου Ιωάσαφ προς το μητροπολίτη Κρήτης, σχετικά με την εκτέλεση ορισμένων παραγγελιών.
Ανέκδοτα εκκλησιαστικά έγγραφα των χρόνων της Τουρκοκρατίας αποκείμενα εν τω Μουσείω Ηρακλείου. Γ΄.
Συνεχίζεται η έκδοση πηγών της κρητικής εκκλησιαστικής ιστορίας με έγγραφα του επισκόπου Σητείας και μετέπειτα μητροπολίτη Κρήτης Μελετίου των ετών 1830-1831. Συγκεκριμένα δημοσιεύονται: α) επιστολή του προηγουμένου της μονής Βατοπεδίου για την αναζήτηση ιερών λειψάνων· β) επιστολή του προξένου της Ελλάδας Μιχαήλ Τοσίτζα σχετικά με μεσολάβησή του στον αντιβασιλέα της Αιγύπτου για την άνοδο του Μελετίου στον αρχιερατικό θρόνο· γ) επιστολή του επισκόπου Ρεθύμνης Ιωαννίκιου σχετικά με την απελευθέρωση συγγενών του· δ) επιστολή της μονής Γουβερνέτου για τον διακανονισμό ζητημάτων των μετοχίων της· ε) επιστολή του Τοσίτζα, με την οποία ανακοινώνεται έπαινος για το σύστημα καταγραφής των ονομάτων στις τελετουργίες και δίνεται παραγγελία προμήθειας λαδιού· στ) επιστολή του Στεφανάκη Βογορίδου, με την οποία ενθαρρύνεται ο Μελέτιος στο αρχιερατικό του έργο.
Οι δημοτικές παραλλαγές των έργων της προσωπικής λογοτεχνίας μαρτυρούν την εξάπλωση που γνώρισαν τα έργα αυτά και την αίσθηση που προκάλεσαν στο λαό τόσο στον τόπο της αρχικής τους προέλευσης όσο και σε άλλες περιοχές. Αναδεικνύουν τις αισθητικές εμπειρίες, τα στοιχεία της ποιητικής παράδοσης, τη γλώσσα, τα μέτρα και τους εκφραστικούς τρόπους, που αξιοποιεί ο λαός για να εκφράσει τον συναισθηματικό του κόσμο. Δημοσιεύονται δύο παραλλαγές της Βοσκοπούλας και μια της Ερωφίλης, οι οποίες συνεξετάζονται με άλλες γνωστές δημοτικές παραλλαγές των ίδιων έργων. Διαπιστώνονται έτσι οι μεταμορφώσεις που υπέστησαν τα κείμενα και ανιχνεύονται οι μεταπλαστικές ικανότητες, αλλά και οι αδυναμίες των άδηλων λαϊκών διασκευαστών τους.
Ανέκδοτοι δημοτικαί παραλλαγαί της Ερωφίλης και της Βοσκοπούλας.
Δημοσιεύονται επιγραφές και χαράγματα που προέρχονται από ναούς των επαρχιών Ρεθύμνου, Μυλοποτάμου και Αμαρίου και χρονολογούνται ανάμεσα στις αρχές του 13ου και τα μέσα του 18ου αιώνα. Πιο συγκεκριμένα το υλικό έχει εντοπιστεί στη μονή Αρκαδίου, στη μονή Αγίου Αντωνίου, στον Άγιο Στέφανο και στο ναό της Θεοτόκου στην περιοχή του χωριού Καστρί, στο ναό της Θεοτόκου στα Σκουλούφια, στους Αγίους Θεοδώρους και στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο κοντά στο χωριό Νευς Αμαρίου, στο ναό της Θεοτόκου στο Θρόνο, στους Αγίους Αποστόλους στο Πετροχώρι, στον Άγιο Γεώργιο κοντά στο Φουρφουρά, στην Αγία Παρασκευή στο ομώνυμο χωριό, στον Άγιο Γεώργιο τον Ξιφηφόρο κοντά στο Αποδούλου, στον Μιχαήλ Αρχάγγελο στο Μοναστηράκι, στον Άγιο Δημήτριο στο όρος Σάμιτος και στη μονή Ασωμάτων.
Ανέκδοτοι επιγραφαί και χαράγματα εκ μεσαιωνικών μνημείων Κρήτης.
Η αλληλογραφία του κρητικού πατριάρχη Αλεξανδρείας Μελετίου Πηγά (1549-1601) με ελληνορθόδοξους κληρικούς, δυτικούς λογίους και άλλες σημαντικές προσωπικότητες της εποχής του αποτελεί πολύτιμη ιστορική πηγή. Τα χειρόγραφα που την παραδίδουν δεν έχουν ακόμα καταγραφεί και μελετηθεί στο σύνολό τους. Από τον πατμιακό κώδικα 396 του 17ου αιώνα επιλέγονται και δημοσιεύονται τέσσερις επιστολές του πατριάρχη, που αφορούν τη μονή της Θεοτόκου του Γδερνέττου στο Ακρωτήρι Χανίων. Τα κείμενα αυτά εστιάζονται στην οργάνωση του βίου των μοναχών, σε προσωπικά τους ζητήματα, αλλά και σε προβλήματα όπως η συγχώρεση για το γάμο ορθόδοξης γυναίκας με καθολικό άνδρα. Οι θέσεις του Πηγά φανερώνουν την πολιτική οξύνοια με την οποία χειριζόταν τις σχέσεις της ορθόδοξης εκκλησίας με τις αρχές της Βενετίας.
Ανέκδοτοι επιστολαί Μελετίου του Πηγά προς την ιεράν μονήν του Γδερνέττου .
Ο σιενέζος Giulio Cesare Mancini (1558-1630), που εργαζόταν ως προσωπικός γιατρός του Πάπα, έδειχνε ζωηρό ενδιαφέρον για τις τέχνες και μάλιστα για τη ζωγραφική. Συνέγραψε, μεταξύ άλλων, μια συλλογή βίων παλαιοτέρων και συγχρόνων του ζωγράφων, στους οποίους συμπεριέλαβε τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο κι έναν μαθητή που ο τελευταίος είχε αποκτήσει στη Ρώμη, τον επίσης σιενέζο Lattantio Bonastri. Από τον Bonastri φαίνεται να άντλησε ο Mancini τις πληροφορίες του για τον κρητικό ζωγράφο, λίγα χρόνια αφότου εκείνος αναχώρησε για την Ισπανία. Τα σχετικά χωρία του έργου του Mancini δημοσιεύονται στο ιταλικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση. Αποδίδουν με ζωντάνια ορισμένες πτυχές της ζωής του Θεοτοκόπουλου στο ρωμαϊκό περιβάλλον, συμπληρώνοντας κι επιβεβαιώνοντας τις πληροφορίες που αντλούνται από άλλες πηγές.
Ανέκδοτος βίος του Γκρέκο.
Στις παραμονές της επανάστασης του Χαιρέτη, ο καθηγητής Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Μισαήλ Αποστολίδης παροτρύνει έναν από τους πρωτεργάτες της Κρητικής Επανάστασης του 1821, τον Χατζη-Ανδρέα Κριαρά, να συμμετάσχει στον αγώνα, ξεσηκώνοντας τους συντοπίτες του Σφακιανούς. Στην απαντητική του επιστολή της 18ης Μαρτίου 1841 από τη Σύρο ο Κριαράς εκφράζει την πικρία του για τις απώλειες και τις ύβρεις που υπέστησαν κατά το προηγούμενο κίνημα οι Σφακιανοί και αποδίδει την τότε αποτυχία στην ασυνειδησία της αγγλικής, της γαλλικής και της ρωσικής πολιτικής. Η ευρωπαϊκή διπλωματία εξακολουθεί να εναντιώνεται στην ένωση της Κρήτης με την υπόλοιπη Ελλάδα. Εκτιμά, επομένως, ότι οι συνθήκες δεν έχουν ακόμα ωριμάσει για να επιτευχθεί η απελευθέρωση.
Ανέκδοτος επιστολή του Χ΄ Ανδρέου Κριαρά (Συμβολή εις την ιστορίαν της επαναστάσεως του Χαιρέτη).
Στον κώδικα Mss. Ital. VII 918 (= 8392) της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης Βενετίας σώζεται περιγραφή της Κρήτης με τίτλο Descrittione delle anime del Regno di Candia. Τις σημειώσεις για τη θέση του νησιού και τα γεωφυσικά χαρακτηριστικά του ακολουθεί κατάλογος των 100 αρχαίων κρητικών πόλεων, με κάποιες περαιτέρω πληροφορίες για ορισμένες από αυτές. Το έγγραφο δημοσιεύεται στο πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση με υποσημειώσεις, στις οποίες επιχειρείται η ταύτιση της θέσης κάθε πόλης και παρέχονται συμπληρωματικές μαρτυρίες από άλλες πηγές. Ακολουθεί συγκριτικός πίνακας των πόλεων που αναφέρονται στο συγκεκριμένο χειρόγραφο, στην Creta Sacra του Flaminii Cornelii, στο χάρτη της Κρήτης του Coronelli, στην Ακριβή περιγραφή της Κρήτης του Olfred Dapper και στη Στατιστική του πληθυσμού της Κρήτης του Ν. Σταυράκη.
Ανέκδοτος κατάλογος των 100 πόλεων της Κρήτης.
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2023 - August 2023
Οι επεξηγήσεις των πεδίων κεφαλίδας του αρχείου .csv βρίσκονται εδώ.
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2024 - August 2024
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2025 - August 2025
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΙΟΥΛΙΟΣ 2023 - July 2023
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΙΟΥΛΙΟΣ 2024 - July 2024
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΙΟΥΛΙΟΣ 2025 - July 2025
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΙΟΥΝΙΟΣ 2023 - June 2023
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΙΟΥΝΙΟΣ 2024 - June 2024
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΙΟΥΝΙΟΣ 2025 - June 2025
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΜΑΪΟΣ 2023 - May 2023
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΜΑΪΟΣ 2024 - May 2024
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΜΑΪΟΣ 2025 - May 2025
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΜΑΙΟΣ 2025 - May 2025
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2023 - October 2023
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2024 - October 2024
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025 - October 2025
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2023 - September 2023
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2024 - September 2024
Αποτελέσματα υδάτων κολύμβησης- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2025 - September 2025
Κατά το 1960 συνεχίστηκαν οι εργασίες έκθεσης των Μουσείων Ηρακλείου και Χανίων και διαρρυθμίστηκε ένας χώρος κατάλληλος για το Μουσείο Αγίου Νικολάου. Εμπλουτίσθηκαν το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και το Μουσείο Ρεθύμνου. Ιδρύθηκε η αρχαιολογική Συλλογή Μεταξά. Έργα αποκατάστασης έγιναν στην Κνωσό, στο μέγαρο Νίρου, στα Μάλια, στη Φαιστό και σε μεσαιωνικά μνημεία του Ηρακλείου, των Χανίων και της επαρχίας Ρεθύμνης. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές σε θέσεις του Ηρακλείου και των Χανίων και στις περιοχές Αρχανών, Κατσαμπά, Μητρόπολης Γόρτυνας, Λεβήνας, Χόνδρου Βιάννου, Ολούντας, Τουρτούλων και Λισσού. Διεξήχθησαν υποβρύχιες έρευνες στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Αγίας Γαλήνης και Κόκκινου Πύργου. Οι ξένες αρχαιολογικές σχολές συνέχισαν τις ανασκαφές στην Κνωσό, στα Μάλια και στη Φαιστό. Ήρθαν τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα σε διάφορα σημεία του νησιού.
Αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1960.
Περιλαμβάνει την πρότυπη βεβαίωση παρακολούθησης του σεμιναρίου.
Βεβαίωση παρακολούθησης
Παρουσιάζονται τέσσερις εκδόσεις με θέμα τη ζωή και το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, οι οποίες κυκλοφόρησαν με τον κοινό τίτλο El Greco στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Πρόκειται για τα βιβλία των Georges Grappe (έκδ. Editions d’Histoire de l’Art, Plon, Παρίσι 1948), Henri Dumont (έκδ. Hyperion Press, Νέα Υόρκη 1948), Anthony Bertram (World’s Masters Series, έκδ. Studio, Λονδίνο 1949) και Ludwig Goldscheider (έκδ. Phaidon, Παρίσι 1949). Ελέγχονται η ακρίβεια και η πληρότητα των παρεχόμενων πληροφοριών, τα επιχειρήματα για την απόδοση ανυπόγραφων έργων στο ζωγράφο, οι προτεινόμενες χρονολογήσεις και η ποιότητα των φωτογραφιών.
Βιβλιοκριτικές σημειώσεις για το Θεοτοκόπουλο.
Παρουσιάζονται τρεις εκδόσεις με θέμα τη ζωή και το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, που κυκλοφόρησαν με τον κοινό τίτλο El Greco το 1948 και το 1954. Πρόκειται για τα βιβλία των Antonina Vallentin (έκδ. Museum Press, Λονδίνο 1954 και στα γαλλικά έκδ. Albin Michel, Παρίσι 1954), Ignacio de Beryes (έκδ. Iberia S. A., Βαρκελώνη 1948 β΄ έκδοση) και Roger Hinks (έκδ. Faber and Faber, Λονδίνο 1954). Ελέγχονται η ακρίβεια και η πληρότητα των παρεχόμενων πληροφοριών, οι προτεινόμενες χρονολογήσεις και η ποιότητα των φωτογραφιών.
Βιβλιοκριτικές σημειώσεις για το Θεοτοκόπουλο ΙΙΙ
Σύμφωνα με έναν αρχαίο κρητικό μύθο, η Βριτόμαρτις ή Δίκτυννα ήταν μια αγνή παρθένος, η οποία περιπλανιόταν σε ορεινές και δασώδεις περιοχές κυνηγώντας άγρια ζώα. Την ερωτεύτηκε ο Μίνωας. Εκείνη του αντιστάθηκε και γι' αυτό άρχισε να την καταδιώκει. Προσπαθώντας να ξεφύγει, η Βριτόμαρτις γκρεμίστηκε στη θάλασσα. Η Άρτεμη, όμως, την περισυνέλεξε με δίχτυ και, τιμώντας την για την αγνότητά της, την έκανε θεά. Εξετάζονται οι αναλογίες της συγκεκριμένης διήγησης με άλλους αρχαίους μύθους και διερευνάται η σημασία των ονομάτων που απαντώνται σε αυτούς. Προκύπτει το συμπέρασμα ότι ο μύθος της Βριτομάρτιος αποδίδει με ανθρωπομορφικό τρόπο ορισμένα φυσικά φαινόμενα, που συνδέονται με την κίνηση των ουρανίων σωμάτων, την εναλλαγή ημέρας και νύχτας και τη διαδοχή των εποχών του έτους.
Βριτόμαρτις.
Παρουσιάζεται η μνημειώδης έκδοση του Χριστ. Ζερβού με τίτλο Η τέχνη της νεολιθικής και μινωικής Κρήτης. Πρόκειται για μια επισκόπηση του προϊστορικού κύκλου του νησιού με βάση την αρχαιολογική συλλογή του Μουσείου Ηρακλείου. Το κύριο εικονογραφικό μέρος του βιβλίου περιλαμβάνει 807 φωτογραφίες αρχαιολογικών ευρημάτων που χρονολογούνται από τη νεολιθική ως την υπομινωική περίοδο. Στην εισαγωγή αναφέρεται η πορεία των ανασκαφών, μελετάται η εξέλιξη του νεολιθικού και του μινωικού πολιτισμού της Κρήτης και αντιμετωπίζονται ορισμένα σημαντικά ζητήματα, όπως εκείνο της μινωικής θρησκείας. Εν είδει συμπεράσματος αναλύονται οι κύριες εκδηλώσεις της μινωικής τέχνης, μελετώνται ο χαρακτήρας και οι πηγές της και αναδεικνύεται η ιδιοτυπία της. Ορισμένα ελαφρά μειονεκτήματα του βιβλίου επισημαίνονται στις τελευταίες σελίδες της βιβλιοκρισίας.
Christian Zervos, L’art de la Crète néolithique et minoenne, Éditions "Cahiers d’Art", 4o, σσ. 524,
Προώθηση Β' κύκλου σεμιναρίου Unistep.
Διαφήμιση σεμιναρίων Β' κύκλου
Εξετάζεται η αρχιτεκτονική μορφή που είχε το δουκικό ανάκτορο του Χάνδακα με βάση ορισμένες αναπαραστάσεις του των χρόνων της βενετικής κυριαρχίας. Πρόκειται: α) για τη γενική άποψη της πόλης που σχεδίασε το 1429 ο περιηγητής Francesco Buondelmonti. β) για απόψεις της πλατείας του Αγίου Μάρκου και της πομπής του Corpus Christi μπροστά στο δουκικό ανάκτορο και για μια γενική απεικόνιση του Χάνδακα κατά την περίοδο της πανώλης του 1592-95, που συμπεριλαμβάνονται στον Μαρκιανό κώδικα του Κλόντζα. γ) για τον χάρτη του Χάνδακα του Werdmüller. Το ανάκτορο αναφέρεται ερειπωμένο το 1815. Καταστράφηκε πιθανότατα από τον σεισμό του 1856, όπως και πολλά άλλα βενετικά μνημεία της πόλης.
Το Δουκικόν ανάκτορον του Χάνδακος.
Μετά την άλωση της Κρήτης, πολλοί από τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στα Ιόνια νησιά υποστηρίχθηκαν οικονομικά από το βενετικό δημόσιο. Το μηνιαίο επίδομα, που εξακολουθούσαν να λαμβάνουν σε γαλέτα ή και σε χρήματα 223 κρητικές οικογένειες στη Ζάκυνθο και 206 αντίστοιχα στην Κέρκυρα δέκα χρόνια αργότερα, σημειώνεται σε δύο καταλόγους, που απέστειλε στον Δόγη της Βενετίας ο γενικός προβλεπτής θαλάσσης Ιερώνυμος Κορνάρος το 1683. Στα έγγραφα παρατίθενται τα ονόματα του αρχηγού και των μελών κάθε οικογένειας, καθώς και το είδος και το ύψος του βοηθήματος, που προσδιοριζόταν ανάλογα με τις εκτιμώμενες ανάγκες της και την κοινωνική της θέση. Οι δύο κατάλογοι εντοπίστηκαν στο Κρατικό Αρχείο της Βενετίας και δημοσιεύονται στο ιταλικό πρωτότυπο. Οι δύσκολες λέξεις και φράσεις ερμηνεύονται σε υποσημειώσεις.
Δύο κατάλογοι των εν Κερκύρα και Ζακύνθω Κρητών προσφύγων κατά τα έτη 1682 και 1683.
Οι πατριάρχες Αλεξανδρείας Γεράσιμος Α΄ Σπαρταλιώτης και Γεράσιμος Β΄ Παλλαδάς, δύο από τους σημαντικότερους κρητικούς ιεράρχες και λογίους των μεταβυζαντινών χρόνων, συγχέονται ως ιστορικές προσωπικότητες και ως συγγραφείς ήδη από τον 18ο αιώνα. Προκειμένου να αποκατασταθεί η ταυτότητα και να χαρτογραφηθεί η συγγραφική παραγωγή του καθενός, ελέγχεται η προγενέστερη βιβλιογραφία με βάση τις βιογραφικές και εργογραφικές πληροφορίες που συνάγονται από τα εκδεδομένα και ανέκδοτα έργα τους, την αλληλογραφία τους, τα βιβλιογραφικά σημειώματα ορισμένων εντύπων που είχαν βρεθεί στην κατοχή τους, καθώς και από άλλες βιβλιακές και αρχειακές πηγές. Δημιουργούνται έτσι οι προϋποθέσεις για την διερεύνηση της πνευματικής τους κατάρτισης, της δράσης και της ιδεολογικής τους τοποθέτησης.
Δύο Κρήτες πατριάρχαι Αλεξανδρείας συγχεόμενοι: Γεράσιμος Α΄ Σπαρταλιώτης (1620-1636) και Γεράσιμος
Δύο σύντομες συζητήσεις θεμάτων της τοιχογραφίας των κρητικών εκκλησιών. Η πρώτη αφορά στον θρήνο της Άννας και του Ιωακείμ στο ναό της Παναγίας Κεράς Κριτσά. Η σκηνή της “Οικίας των Αγίων Άννας και Ιωακείμ” βρίσκεται στο νότιο κλίτος του ναού, το αφιερωμένο στην Αγία Άννα, και αποτελεί μέρος του κύκλου της ζωής της Θεοτόκου. Προτείνεται ότι πρόκειται για απεικόνιση του θρήνου της Άννας και του Ιωακείμ έπειτα από την απόρριψη των προσφορών τους από τον αρχιερέα, σκηνή άγνωστη στη βυζαντινή τέχνη και σπανιότατη στη Δύση. Η δεύτερη σημείωση συνδέει την παράσταση της Κολακείας της Θεοτόκου, όπως απεικονίζεται στην Παναγία Κερά και το καθολικό της Μονής Βαλσαμονέρου, με ανάλογες της “Σχολής του Βορρά” από τη Σερβία και τη Μακεδονία.
Δύο σημειώσεις σχετικά με τις κρητικές τοιχογραφίες.
Τις σχέσεις της Κρήτης με τον ελληνικό κόσμο από την εποχή του Πλάτωνα ως τη ρωμαϊκή κατάκτηση αναλύει ο Henri van Effenterre, αξιοποιώντας μνείες αρχαίων ελλήνων συγγραφέων, επιγραφές κι αρχαιολογικά ευρήματα. Από τα θέματα του βιβλίου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν: η ερμηνεία των απόψεων του Πλάτωνα για την Κρήτη, η εξέταση της δράσης των κρητών μισθοφόρων και ο έλεγχος των αυστηρών χαρακτηρισμών του Πολύβιου. Περαιτέρω ανάλυσης χρήζουν ορισμένες πληροφορίες που παραδίδονται από τον Πίνδαρο, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, καθώς και από δραματικά έργα κι επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας. Θα μπορούσαν επίσης να εξετασθούν τόσο η παρουσία των Κρητών στην Αίγυπτο και η ανάπτυξη των δημοκρατικών θεσμών στο νησί, όσο και οι όροι της οικονομικής ζωής και η εξέλιξη της θρησκείας.
Effenterre, Henri van., La Crète et le monde grec de Platon à Polybe (Bibliothèque des écoles frança
Εκκλησιαστικά Κείμηλια Μονής Γωνιάς, Νομού Χανίων
Εκκλησιαστικά Κείμηλια Μονής Πρεβέλης
Το άρθρο χωρίζεται λόγω μεγέθους σε τέσσερις ενότητες, στις σελ. 323-325 του Η΄, 372-394 του Ι΄, 109-146 και 466-491 του ΙΔ΄ τόμου. Πρόκειται για δημοσίευση μέρους της αλληλογραφίας των Γάλλων προξένων της Κρήτης από το 1686 έως το 1730, στη γαλλική γλώσσα. Παρατίθενται υπομνήματα και εκθέσεις γενικού ενδιαφέροντος, που δίνουν μια γενική εικόνα της κατάστασης στην Κρήτη. Η αλληλογραφία φυλάσσεται στα Εθνικά Αρχεία της Γαλλίας, Aff. Etr. B1. Στην Κρήτη υπήρχε το προξενείο των Χανίων, το υποπροξενείο του Χάνδακα και το πρακτορείο του Ρεθύμνου. Η αλληλογραφία της παρούσας ενότητας αναφέρεται στο εμπόριο με τη Γαλλία των ετών 1738-1740, ειδικότερα την εισαγωγή υφασμάτων και μπαχαρικών στο νησί και την εξαγωγή ελαιολάδου, μεταξιού και κεριού, καθώς και το παράνομο εμπόριο τυριού.
Εκθέσεις και υπομνήματα από την αλληλογραφία του Γαλλ. Προξεν. Κρήτ.
Το άρθρο χωρίζεται λόγω μεγέθους σε τέσσερις ενότητες, στις σελ. 323-325 του Η΄, 372-394 του Ι΄, 109-146 και 466-491 του ΙΔ΄ τόμου. Πρόκειται για δημοσίευση μέρους της αλληλογραφίας των Γάλλων προξένων της Κρήτης από το 1686 έως το 1730, στη γαλλική γλώσσα. Παρατίθενται υπομνήματα και εκθέσεις γενικού ενδιαφέροντος, που δίνουν μια γενική εικόνα της κατάστασης στην Κρήτη. Η αλληλογραφία φυλάσσεται στα Εθνικά Αρχεία της Γαλλίας, Aff. Etr. B1. Η αλληλογραφία της παρούσας ενότητας αναφέρεται στο εμπόριο με τη Γαλλία των ετών 1725-1730, το κρητικό ελαιόλαδο και το μετάξι Ρεθύμνου, καθώς και τα ισχύοντα νομίσματα, μέτρα και σταθμά. Το υπόμνημα αρ. 20 περιλαμβάνει περιγραφή της Μονής Αρκαδίου και της Ίδης το 1730.
Εκθέσεις και υπομνήματα από την αλληλογραφία του Γαλλικού Προξενείου Κρήτης.
Το άρθρο χωρίζεται λόγω μεγέθους σε τέσσερις ενότητες, στις σελ. 323-325 του Η΄, 372-394 του Ι΄, 109-146 και 466-491 του ΙΔ΄ τόμου. Πρόκειται για δημοσίευση μέρους της αλληλογραφίας των Γάλλων προξένων της Κρήτης από το 1686 έως το 1730, στη γαλλική γλώσσα. Παρατίθενται υπομνήματα και εκθέσεις γενικού ενδιαφέροντος, που δίνουν μια γενική εικόνα της κατάστασης στην Κρήτη. Η αλληλογραφία φυλάσσεται στα Εθνικά Αρχεία της Γαλλίας, Aff. Etr. B1. Στην Κρήτη υπήρχε το προξενείο των Χανίων, το υποπροξενείο του Χάνδακα και το πρακτορείο του Ρεθύμνου. Η αλληλογραφία της παρούσας ενότητας αναφέρεται στην τουρκική διοίκηση του νησιού και το εμπόριο, ιδιαίτερα τις εξαγωγές ελαιολάδου και σιτηρών προς τη Γαλλία. Το υπόμνημα αρ. 13 περιλαμβάνει περιγραφή της Μεσαράς και του Λαβυρίνθου της Γόρτυνας το1723.
Δημοσιεύεται η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών για το έτος 1959. Στο διάστημα αυτό αντιμετωπίστηκε ικανοποιητικά το οικονομικό ζήτημα. Εμπλουτίσθηκαν οι συλλογές του Μουσείου, η βιβλιοθήκη και το αρχείο. Συνεχίστηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του ναού του Αγίου Μάρκου. Αποφασίστηκε η οργάνωση Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Πραγματοποιήθηκε ο Ξανθουδίδειος Λαογραφικός Διαγωνισμός. Άρχισε η ταξινόμηση του Αρχείου της Δημογεροντίας Ηρακλείου. Εγγράφηκαν στην Εταιρία νέα μέλη.
Έκθεσις πεπραγμένων του Δ. Σ. κατά το έτος 1959.
Δημοσιεύεται η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών για το έτος 1960. Στο διάστημα αυτό αντιμετωπίστηκε ικανοποιητικά το οικονομικό ζήτημα. Αποφασίστηκε η επέκταση του Μουσείου. Εμπλουτίσθηκαν οι συλλογές του, η βιβλιοθήκη και το αρχείο. Συνεχίστηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του Αγίου Μάρκου. Έγινε η προεργασία για τη διοργάνωση του Α΄ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Δημοσιεύτηκε η μελέτη του Ν. Παναγιωτάκη με τίτλο Θεοδόσιος ο Διάκονος και το ποίημα αυτού Άλωσις της Κρήτης. Συνεχίστηκε η ταξινόμηση του Αρχείου της Δημογεροντίας Ηρακλείου. Επιχορηγήθηκε η έμμετρη λαογραφική συλλογή του Ι. Καραταράκη με τίτλο Η θανή στην Κρήτη. Η Εταιρία έχασε τρία μέλη της, τον Νικόλαο Τζανάκη, τον Θρασύβουλο Σταυράκη και τον επίσκοπο Ιεράς και Σητείας Φιλόθεο. Εγγράφηκαν σε αυτή νέα μέλη.
Έκθεσις πεπραγμένων του Δ. Σ. κατά το έτος 1960.
Δημοσιεύεται η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών για το έτος 1957. Στο διάστημα αυτό καταβλήθηκαν προσπάθειες για την επίλυση του οικονομικού προβλήματος. Εμπλουτίσθηκαν οι συλλογές του Ιστορικού Μουσείου, η βιβλιοθήκη και το αρχείο. Άρχισαν οι εργασίες αποκατάστασης του Αγίου Μάρκου. Συνεχίστηκε η αποδελτίωση των τοπωνυμικών πινάκων για την έκδοση Τοπωνυμικού Λεξικού της Κρήτης. Πραγματοποιήθηκε ο Ξανθουδίδειος Λαογραφικός Διαγωνισμός και επιχορηγήθηκαν εκδόσεις. Η Εταιρία συμμετείχε στις φροντίδες για την κηδεία του Νίκου Καζαντζάκη, αποφάσισε να αφιερώσει σε αυτόν μια αίθουσα του Μουσείου και μερίμνησε για την ανέγερση προτομής του. Εξέδωσε ψήφισμα για τον θάνατο του Πρίγκιπα Γεωργίου. Έχασε δύο από τα επίλεκτα μέλη της, τον Γρηγόριο Ζερβουδάκη και τον Ανδροκλή Ξανθουδίδη. Εγγράφηκαν σε αυτή νέα μέλη.
Έκθεσις πεπραγμένων του Δ. Σ. της Ε.Κ.Ι.Μ. κατά το 1957.
Δημοσιεύεται η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών για το έτος 1958. Στο διάστημα αυτό καταβλήθηκαν προσπάθειες για την αντιμετώπιση του οικονομικού προβλήματος. Συγκροτήθηκε η αίθουσα Νίκου Καζαντζάκη, συμπληρώθηκαν οι εργασίες έκθεσης του Μουσείου κι εμπλουτίσθηκαν οι συλλογές του. Εμπλουτίσθηκαν επίσης η βιβλιοθήκη και το αρχείο. Συνεχίστηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του Αγίου Μάρκου και εκδόθηκε εικονογραφημένο τεύχος με θέμα την αναστήλωση, την ιστορία και την αρχιτεκτονική του. Πραγματοποιήθηκε ο Ξανθουδίδειος Λαογραφικός Διαγωνισμός, επιχορηγήθηκε έκδοση του Στέργιου Σπανάκη και οργανώθηκαν διαλέξεις. Έγινε η τελετή των αποκαλυπτηρίων της προτομής του Καζαντζάκη. Ολοκληρώθηκε η ευρετηρίαση των Απομνημονευμάτων του Κριτοβουλίδου και τμήματος της Ιστορίας του Ψιλάκη. Η Εταιρία έχασε ένα επίλεκτο μέλος, τον Αγαθάγγελο Ξηρουχάκη. Εγγράφηκαν σε αυτή νέα μέλη.
Έκθεσις πεπραγμένων του Δ. Σ. της Ε.Κ.Ι.Μ. κατά το έτος 1958.
Δημοσιεύεται η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών για το έτος 1955. Στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα εμπλουτίσθηκαν οι συλλογές του Ιστορικού Μουσείου και εκτέθηκε σε αυτό ο τοιχογραφημένος θόλος της Παναγίας Καρδιώτισσας. Εμπλουτίστηκαν η βιβλιοθήκη και το αρχείο, όπου συμπεριλήφθηκαν τα κατάλοιπα του Στεφάνου Ξανθουδίδου και μια κινηματογραφική ταινία με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Συνεχίστηκε η αποδελτίωση των τοπωνυμικών πινάκων. Ελήφθη πρόνοια για την προσεχή αποκατάσταση του ναού του Αγίου Μάρκου. Στερεώθηκε ενετικός πυλώνας στο Ρέθυμνο. Άρχισαν οι εργασίες αποκατάστασης κατάγραφου ναού του 14ου αιώνα στη Σπηλιά Κισσάμου. Πραγματοποιήθηκε ο Ξανθουδίδειος Λαογραφικός Διαγωνισμός και επιχορηγήθηκαν εκδόσεις. Εξασφαλίστηκαν φωτοτυπίες ανεκδότων εγγράφων από τα βενετικά αρχεία. Τα έσοδα και τα έξοδα υπήρξαν περιορισμένα. Αξιοσημείωτη ήταν η κίνηση των μελών.
Έκθεσις πεπραγμένων του Δ. Σ. της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών κατά το έτος 1955.
Μια έντυπη κοινοποίηση για την υποχρέωση καταβολής του στρατιωτικού φόρου, που εκδόθηκε από την αρμόδια οικονομική υπηρεσία της οθωμανικής διοίκησης στο Ηράκλειο, βρέθηκε στην πατρική οικία του Ι.Σ. Αλεξάκη στο χωριό Έξω Ποτάμους της επαρχίας Λασιθίου, μεταξύ άλλων εγγράφων που αναφέρονται σε γεγονότα των ετών 1792-1898. Στο έγγραφο, το οποίο είναι συνταγμένο σε τουρκική γλώσσα, συμπληρώνεται χειρόγραφα το ύψος του φόρου που έπρεπε να καταβληθεί από τους χριστιανούς κατοίκους του χωριού για τα έτη 1857 και 1858. Δημοσιεύεται η περιληπτική ελληνική μετάφραση του τουρκικού εγγράφου, η οποία έγινε από τη Δημογεροντία του Ηρακλείου και σημειώθηκε κάτω από το τουρκικό κείμενο, προτού αυτό αποσταλεί στον παραλήπτη, που δεν αποκλείεται να ήταν ο πρόεδρος του χωριού.
Εν φορολογικόν έγγραφον του 1860.
Περιγραφή έξι χάλκινων νομισμάτων (fulūs) από την περίοδο της Αραβοκρατίας τα οποία βρέθηκαν στο Ηράκλειο. Αν και τα νομίσματα είναι σε κακή κατάσταση, η ταυτότητά τους είναι βέβαιη. Ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια εκσκαφών για τα θεμέλια ενός ξενοδοχείου στη Λεωφόρο Μαρτύρων 25ης Αυγούστου, σε βάθος μερικών μέτρων κάτω από στρώμα βενετικών κτισμάτων. Δυο από τα νομίσματα αποδίδονται στον πρώτο Εμίρη της Κρήτης Abu-Hafs ‘Umar και χρονολογούνται περί τα 850 μ.Χ. Τα άλλα τέσσερα φέρουν το όνομα του γιου του Shu‘aib και άρα χρονολογούνται στη βασιλεία του τελευταίου, μετά το 854 μ.Χ.
Ένα πρόσφατο εύρημα νομισμάτων των Εμίρηδων της Κρήτης
Στην Εθνική Πινακοθήκη της Βικτόριας υπάρχει ένας πίνακας που εικονίζει αδύνατο άνδρα με κόκκινο μανδύα, σκούφια και άσπρο κολάρο. Το κουρασμένο αλλά προσηλωμένο βλέμμα του κατευθύνεται προς ένα σημείο έξω από τη δεξιά πλευρά του έργου, αποδίδοντας την ένταση της εσωτερικής του ζωής. Πρόκειται πιθανότητα για έναν καθολικό αριστοκρατικό ιερωμένο. Στον πίνακα, που αποτελεί εξαιρετικό δείγμα μανιεριστικής προσωπογραφίας, διακρίνονται ουσιώδη στοιχεία της τεχνικής του Θεοτοκόπουλου. Είχε αρχικά πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. Ολόκληρος σωζόταν ως τις αρχές του 20ου αιώνα στη συλλογή Πιντάλ της Μαδρίτης. έφερε τότε εκτεταμένη επιζωγράφιση, που παρέπεμπε στο γούστο της εποχής ενός πρώιμου Βελάσκουεθ. Ενδεχομένως να απεικονίζεται σε αυτόν ο Καρδινάλιος Βερνάρδος Σαντοβάλ υ Ρόχας, αρχιεπίσκοπος του Τολέδου. Το έργο χρονολογείται γύρω στα 1599-1600.
Ένας Καρδινάλιος του Γκρέκο στη Μελβούρνη.
Δημοσιεύονται εννέα επιγραφές της ανατολικής και της κεντρικής Κρήτης. Πρόκειται για: ένα θραύσμα επιγραφής της περιόδου 480-460 π.Χ., που ανήκει στην ομάδα των νομοθετικών επιγραφών της Γόρτυνας και βρέθηκε εντοιχισμένο σε οικία του χωριού Μητρόπολη. μια αναθηματική επιγραφή του 1ου π.Χ. αιώνα από την ακρόπολη της Γόρτυνας. ένα τμήμα ιωνικού επιστυλίου της περιόδου 97-117 μ.Χ., ένα θραύσμα μαρμάρινης στήλης του 3ου ή 4ου μ.Χ. αιώνα κι ένα θραύσμα πώρινης στήλης του 3ου μ.Χ. αιώνα περίπου από τη Μητρόπολη. μια επιτύμβια στήλη του 3ου π.Χ. αιώνα από την Πραισό. μια επιτύμβια στήλη του 1ου π.Χ. αιώνα περίπου από τη Μαρωνιά Σητείας. έναν επιτύμβιο βωμίσκο του 1ου π.Χ. αιώνα περίπου κι έναν επιτύμβιο βωμίσκο του 2ου-3ου μ.Χ. αιώνα από τη Λύττο.
Επιγραφαί εκ Κρήτης Ι
Δημοσιεύεται ο λόγος που εκφώνησε στην κηδεία του επισκόπου Αγαθαγγέλου Ξηρουχάκη ο μητροπολίτης Κρήτης Ευγένιος. Ο αποθανών εγκωμιάζεται για την πίστη του, τη συναίσθηση των ευθυνών του αρχιερατικού του αξιώματος, τη σοφία, τη χρηστότητα και την αγαθοσύνη του, το εκκλησιαστικό και πατριωτικό του φρόνημα, τη μόρφωσή του, τη συμμετοχή του στους κρητικούς αγώνες του 1896-98, τη δράση του ως αρχιμανδρίτη στο ναό του Αγίου Γεωργίου Βενετίας, τη φιλοπονία του ως εφημερίου στον ελληνορθόδοξο ναό της Αγίας Τριάδας στη Βιέννη, το διδακτικό του έργο στο Πανεπιστήμιο της πόλης και τα επιστημονικά του δημοσιεύματα, κυρίως όσα αφορούν τη βενετοκρατούμενη Κρήτη. Αναδεικνύεται επίσης η προσφορά του από τον επισκοπικό θώκο Κυδωνίας και Αποκορώνου και η εθνική του δράση κατά τη γερμανοϊταλική κατοχή.
Επικήδειος λόγος κατά την κηδείαν του Κυδωνίας Αγαθαγγέλου Ξηρουχάκη.
Συμπληρώνεται με νέες βιβλιογραφικές παραπομπές και διευκρινιστικές σημειώσεις η μελέτη με τίτλο Ανέκδοτοι επιστολαί Μελετίου του Πηγά προς την ιεράν μονήν του Γδερνέττου, που ο συγγραφέας έχει δημοσιεύσει στον ίδιο τόμο των Κρητικών Χρονικών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ιστορία των χειρογράφων που διασώζουν έργα του Πηγά και μάλιστα τις επιστολές του (Paris. Suppl. Graec. 1040, πατμιακός κώδικας 396, χειρόγραφο 296 της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης Αλεξανδρείας, ιεροσολυμιτικοί κώδικες 555 και 524 κ.ά.).
Επίμετρον περί Μελετίου Πηγά.
Η πρώτη μαρτυρία για την ύπαρξη της επισκοπής Κυδωνίας ανάγεται στα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα. Υπαγόταν στην εξαρχία του Ιλλυρικού και άρα στον Πάπα. Το 731 πέρασε στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Άγνωστες είναι οι τύχες της κατά την Αραβοκρατία. Αναδιοργανώθηκε τη δεύτερη βυζαντινή περίοδο. Στα όρια της έδρασε και ο μετέπειτα άγιος Ιωάννης ο Ξένος. Με τη βενετική κατάκτηση πέρασε σε καθολικούς ιερείς, οι οποίοι την μετονόμασαν σε Agiensis. Στους ορθόδοξους επέστρεψε κατά την Τουρκοκρατία. Η αναδρομή στην ιστορία της εκτείνεται ως τα μέσα του 20ου αιώνα. Συμπληρώνεται με τους πίνακες των μονών που υπήρχαν σε αυτήν και τους καταλόγους των ορθοδόξων και καθολικών επισκόπων της. Παρέχονται επίσης σύντομα βιογραφικά κι εργογραφικά σημειώματα για τις εξέχουσες εκκλησιαστικές προσωπικότητες της περιοχής.
Επισκοπή και επίσκοποι Κυδωνίας (Αγιάς, Κυδωνίας (και Κισάμου) και Αποκορώνου).
Ο Ευμένιος Φανουράκης υπήρξε σημαντική εκκλησιαστική μορφή της Κρήτης με αξιόλογη φιλομνημειακή και επιστημονική δράση. Γεννήθηκε το 1887 στο Λουτράκι Μαλεβυζίου. Σπούδασε στο Ηράκλειο με τη συνδρομή του τότε επισκόπου Ευμενίου Ξηρουδάκη και στη συνέχεια στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Μετά την επιστροφή του στην Κρήτη, υπηρέτησε ως καθηγητής και αρχιερατικός επίτροπος των κατά καιρούς μητροπολιτών. Χειροτονήθηκε επίσκοπος Λάμπης και Σφακίων το 1936. Εννέα χρόνια αργότερα ανέλαβε την προεδρία της Επιτροπής Περισυλλογής και Προστασίας των Μεσαιωνικών Μνημείων της Κρήτης, η οποία συνέβαλε μεταξύ άλλων στη συγκρότηση της συλλογής των γλυπτών και των αγιογραφιών του Ιστορικού Μουσείου. Μετείχε στην ίδρυση των Κρητικών Χρονικών, υπήρξε μέλος της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού και δημοσίευσε σε αυτό μακρά σειρά ανεκδότων εκκλησιαστικών εγγράφων.
Επίσκοπος Λάμπης και Σφακίων †Ευμένιος Φανουράκης.
Μια επιτύμβια στήλη με ανάγλυφη παράσταση και επίγραμμα ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια γεωργικών εργασιών στη θέση Λαγκός ή Πλαγάκι ή Αλώνι Μυλωνοστελιανού στην Πολυρρήνεια (σημερινό Πάνω Παλιόκαστρο Κισάμου). Κατατέθηκε στην αρχαιολογική Συλλογή Χανίων. Στην στήλη απεικονίζεται μία γυναικεία μορφή, καλυμμένη με ιμάτιο, που κάθεται σε θρόνο και χαιρετά με χειραψία τον άνδρα που στέκεται μπροστά της. Πάνω από τα δύο πρόσωπα είναι χαραγμένα τα ονόματά τους. πρόκειται πιθανόν για πατέρα και κόρη που τάφηκαν μαζί. Τόσο η παράσταση όσο και η διακοσμητική επίστεψη ανήκουν στον αττικό τύπο και μπορούν να χρονολογηθούν στο β΄ μισό του 2ου ή στις αρχές του 1ου π.Χ. αιώνα. Στο ελεγειακό επίγραμμα, που βρίσκεται κάτω από την παράσταση, απαντούν ορισμένοι κοινοί τόποι της ελληνιστικής ελεγειακής ποίησης.
Επιτύμβιον επίγραμμα εκ Πολυρρηνείας.
Παρουσιάζεται το έργο της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών κατά το 1956. Στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα συμπληρώθηκαν οι εργασίες έκθεσης του Ιστορικού Μουσείου και εμπλουτίσθηκαν οι συλλογές του. Συνεχίστηκε η αποδελτίωση των τοπωνυμικών πινάκων της Κρήτης για την έκδοση του Τοπωνυμικού Λεξικού. Εμπλουτίστηκαν επίσης η βιβλιοθήκη και το αρχείο με τόμους βιβλίων, έγγραφα, φωτογραφίες και μικροταινίες βενετικών εκθέσεων. Άρχισε η αποκατάσταση του ναού του Αγίου Μάρκου. Εγκαινιάστηκε η σειρά εκδόσεων της Ε.Κ.Ι.Μ. με την ιστορική πραγματεία του Στέργιου Σπανάκη Συμβολή εις την ιστορίαν του Λασιθίου. Εγγράφηκαν στην Εταιρία νέα αντεπιστέλλοντα μέλη.
Το έργον της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών κατά το 1956.
Έθιμα του Νομού Λασιθίου.
Το εκλαϊκευτικό βιβλίο της Ευαγγελίας Φραγκάκη, το οποίο παρουσιάζει ποικίλο κρητικό λαογραφικό υλικό, στερείται ορισμένων βασικών μεθοδολογικών αρχών, που είθισται να διέπουν τα επιστημονικά συγγράμματα. Ως ατέλειες του βιβλίου υποδεικνύονται η αποσιώπηση των πηγών στις οποίες βασίστηκε η συγγραφέας, η μη διάκριση μεταξύ δημοσιευμένων και αδημοσίευτων κειμένων, η σύγχυση ως προς την κατάταξη της ύλης και η απουσία ενός ικανοποιητικού γλωσσαρίου.
Ευαγγελίας Κ. Φραγκάκη, Συμβολή στα Λαογραφικά της Κρήτης.
Οι νοταριακές πράξεις που συνέταξε ο Benvenuto de Brixano στον Χάνδακα από τις 8 Απριλίου 1301 ως τις 3 Φεβρουαρίου 1302 δημοσιεύτηκαν από τον καθηγητή παλαιογραφίας Raimondo Morozzo Della Rocca. Πρόκειται για συμβόλαια ποικίλου περιεχομένου: πληρεξούσια, ενοικιαστήρια, δάνεια με ενέχυρα, συμβάσεις, εξοφλητήρια, αγοραπωλησίες εμπορευμάτων, ζώων και σκλάβων, και διαθήκες. Τα έγγραφα αυτά αποτελούν πολύτιμες πηγές για τη μελέτη ποικίλων πτυχών της ιστορίας του βενετοκρατούμενου ελληνισμού. Το πρωτογενές υλικό σώζεται στο φάκελο 141 της σειράς των κρητικών νοταρίων (Notai di Candia) του Κρατικού Αρχείου Βενετίας.
Fonti per la storia di Venezia – Archivi Notarili. Benvenuto de Brixano – notaio in Candia 1301-1302
Φωτογραφικό υλικό - Αγιά Φωτιά
Φωτογραφικό υλικό - ΄Αγίος Γεώργιος
Φωτογραφικό υλικό - Άγιος Νικόλαος
Φωτογραφικό υλικό - Ανατολή
Φωτογραφικό υλικό Εκκλησιαστικών Αντικειμένων Μονής Γωνιάς Ν. Χανιών
Φωτογραφικό Υλικό Εκκλησιαστικών Αντικειμένων Μονής Πρεβέλης Ν. Ρεθύμνου
Φωτογραφικό υλικό - Επάνω Χωριό
Φωτογραφικό υλικό - Χαμέζι
Φωτογραφικό υλικό - Ιεράπετρα
Φωτογραφικό υλικό - Ίστρο
Φωτογραφικό υλικό - Kαλαμαύκα
Φωτογραφικό υλικό - Κριτσά - Λατώ
Φωτογραφικό υλικό - Κρούστας
Περιλαμβάνονται φωτογραφίες των εκδηλώσεων του Νομού.
Φωτογραφικό υλικό λαογραφικών στοιχείων νομού Λασιθίου.
Φωτογραφικό υλικό - Λίμνες
Φωτογραφικό υλικό - Μακρυλιά
Φωτογραφικό υλικό - Μαρωνία
Φωτογραφικό υλικό - Μόχλος
Φωτογραφικό υλικό - Παλαίκαστρου
Φωτογραφικό υλικό - Παπαδιανά
Περιλαμβάνει φωτογραφίες από τον οικισμό, τα μοναστήρια και τους ναούς κάθε περιοχής.
Φωτογραφικό Υλικό περίοδος Ενετοκρατίας - Περιοχή Φουρνής
Φωτογραφικό υλικό - Ψυχρό
Φωτογραφικό υλικό - Σφάκας
Φωτογραφικό υλικό -Σητεία
Περιλαμβάνει όλο το φωτογραφικό υλικό της Συλλογής κεραμικών του νομού Χανίων.
Φωτογραφικό υλικό Συλλογής Χανίων.
Περιλαμβάνει φωτογραφίες του σύνολου των αντικειμένων της συλλογής Μπουρλώτου.
Φωτογραφικό υλικό της Συλλογής Μπουρλώτου.
Περιλαμβάνονται φωτογραφίες της κάθε Μονής.
Φωτογραφικό υλικό των Μονών του Νομού Λασιθίου.
Περιλαμβάνει φωτογραφίες των φυτών, του τόπου που αναπτύσσονται και των σπόρων του κάθε φυτού καθώς και ένα χάρτη που απεικονίζει σε ποιες περιοχές φύεται το φυτό.
Φωτογραφικό υλικό του Ψηφιακού Βοτανικού Μουσείου
Φωτογρφικό υλικό - Φουρνή
Φωτογρφικό υλικό - Χανδράς
Φωτογρφικό υλικό - Νεάπολη
Παρουσιάζεται το βιβλίο του Fritz Schachermeyer με θέμα τους αρχαιότατους πολιτισμούς της Ελλάδας σε σχέση με τους υπόλοιπους σύγχρονους προελληνικούς κύκλους. Το κατώτατο χρονικό όριο της μελέτης είναι το έτος 2000 π.Χ., δηλαδή η αρχή των παλαιότερων ανακτόρων της Κρήτης και του μεσοελλαδικού πολιτισμού. Ο συγγραφέας μελετά τους βόρειους και τους νοτιοανατολικούς συστατικούς παράγοντες του ελληνικού στοιχείου κατά την προϊστορική περίοδο και εξετάζει την προέλευση, το χαρακτήρα και την επίδρασή τους. Παρουσιάζει συνολικά την εξέλιξη και την κίνηση των εκπολιτιστικών ρευμάτων της ανατολικής-αιγαιακής κοινότητας και διατυπώνει ορισμένα γενικά συμπεράσματα. Η πραγμάτευση των θεμάτων αυτών γίνεται με συστηματικότητα και σαφήνεια. Ωστόσο, ορισμένες από τις απόψεις που υποστηρίζονται μπορούν να ελεγχθούν επισφαλείς ή να ανατραπούν με βάση νέα αρχαιολογικά ευρήματα.
Fritz Schachermeyer, Die ältesten Kulturen Griechenlands, Stuttgart 1955, σ. 300, Taf. XVI
Φυσική Γεωγραφία Νομού Λασιθίου.
Παρουσιάζεται το βιβλίο του καθηγητή της Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και επίτιμου διευθυντή του Λαογραφικού Αρχείου της Ακαδημίας Γ. Α. Μέγα με τίτλο Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας. Σε αυτό αξιοποιείται λαογραφικό υλικό που προέρχεται κυρίως από τον κόσμο της υπαίθρου. Στις απομονωμένες αγροτικές και ποιμενικές περιοχές παρατηρείται η επιβίωση πολλών πατροπαράδοτων κι ενίοτε αρχαίων στοιχείων, δια μέσου των οποίων η λαϊκή λατρεία της νεότερης Ελλάδας μπορεί να συνδεθεί με εκείνη του μεσαίωνα και της αρχαιότητας. Πολλές από τις αρχαίες θρησκευτικές αντιλήψεις που διατηρήθηκαν απαντώνται και σε άλλους ινδοευρωπαϊκούς κυρίως λαούς. Οι εορτές και τα έθιμα της ελληνικής λαϊκής λατρείας παρουσιάζονται κατά χρονολογική σειρά, ώστε να παρέχεται μια πλήρης εικόνα του ετήσιού τους κύκλου.
Γ. Α. Μέγα, Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας, Αθήναι, 1957.
Παρουσιάζεται η νέα κριτική έκδοση της Θυσίας του Αβραάμ από τον Γ. Μέγα. Πρόκειται για αναθεώρηση της έκδοσης του 1943 με νέα στοιχεία για την πρώτη βενετική έκδοση του έργου. Στην εισαγωγή του βιβλίου ο Μέγας πραγματεύεται, μεταξύ άλλων, ορισμένα ζητήματα που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, όπως η αξία των χειρογράφων και των έντυπων εκδόσεων για την κριτική αποκατάσταση του κειμένου, οι λόγοι για τους οποίους ορισμένα ελληνικά κείμενα γράφονταν με ιταλικούς χαρακτήρες, η επιλογή του εκδότη να μην προσδώσει στο κείμενο γλωσσική ομοιομορφία με βάση άλλα κρητικά έργα, οι απόψεις του για τις αναλογίες μεταξύ Θυσίας και Ερωτοκρίτου και για την ενδεχόμενη ταύτιση των ποιητών τους, η χρονολογία σύνθεσης της Θυσίας και η σχέση της με το ιταλικό πρότυπό της.
Γ. Μέγα - Η θυσία του Αβραάμ, κριτική έκδοσις αναθεωρηθείσα, Αθήνα 1954.
Ο "Νέστορας" της προϊστορικής και κλασικής αρχαιολογίας Georg Karo στο βιβλίο του με τίτλο Γρύπες παρά τον Θρόνον παρέχει μια λαμπρή συνολική εικόνα του μινωικού πολιτισμού. Παραθέτει τις αναμνήσεις του από τις πρώτες ανασκαφές της Κρήτης. Αναφέρεται στις μεθόδους και τα επιτεύγματα του Έβανς και των συνεργατών του. Διεξέρχεται μια σειρά σημαντικών θεμάτων, όπως η μινωική αρχιτεκτονική, η τοιχογραφία, η γλυπτική, η μικρογλυπτική των σφραγιδόλιθων, η μεταλλοτεχνία και η κεραμική. Ανιχνεύει τις σχέσεις του μινωικού πολιτισμού με τον μυκηναϊκό και τοποθετείται ως προς το πρόβλημα της καταγωγής του. Θέτει επίσης το ζήτημα της διάκρισης γνήσιων και κίβδηλων ευρημάτων. Το έργο συνοδεύεται από πλούσια καλλιτεχνική εικονογράφηση. Περιέχει, ωστόσο, κάποιες μικρές ανακρίβειες.
Georg Karo, Erinnerungen. Greifen am Thron, erschienen bei Bruno Grimm, Baden-Baden 1959. Σελίδες 13
Το ιδιότυπο γράμμα ,το οποίο απαντάται σε μια αρχαϊκή επιγραφή σε τοίχωμα του ναού του Δελφινίου Απόλλωνα στη Δρήρο, σε επιγραφή της Πραισού και σε ορισμένα άλλα μη ελληνικά κείμενα, θεωρήθηκε από παλαιότερους μελετητές ως μορφή τεθλασμένου ιώτα. Σε ένα, ωστόσο, επιτύμβιο επίγραμμα του 6ου αιώνα από τη Σίκινο χρησιμοποιείται για να αποδώσει το φθόγγο Χ. Καθώς το αλφάβητο της Σικίνου προέρχεται κατά πάσα πιθανότητα από το αλφάβητο της Κρήτης, ο ίδιος ή άλλος παρόμοιος φθόγγος θα πρέπει να δηλωνόταν με το συγκεκριμένο γράμμα και στις επιγραφές της Δρήρου και της Πραισού. Το γράμμα αυτό ήταν γενικότερα γνωστό στην Κρήτη, φαίνεται όμως ότι δε χρησιμοποιούνταν από τους Δωριείς Κρήτες, αφού η διάλεκτός τους δεν είχε λαρυγγικό φθόγγο.
Το γράμμα εις την Κρήτην
Περιλαμβάνει πέντε φωτογραφίες χαρτών με διαφορετικές διαδρομές που μπορούν να απολαύσουν οι τουρίστες στο Νομό Λασιθίου.
Χάρτες Διαδρομής
Χλωρίδα Νομού Λασιθίου
Παρουσιάζεται η αρχαιολογική κίνηση στην Κρήτη κατά το 1949 και πιο συγκεκριμένα: οι προκαταρκτικές εργασίες για το άνοιγμα και την επανέκθεση του Μουσείου Ηρακλείου· η κατάσταση των αρχαιολογικών συλλογών Χανίων, Ρεθύμνου και Νεαπόλεως· η μέριμνα για τη συντήρηση και την προστασία αρχαιολογικών χώρων και μεμονωμένων μνημείων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται τα ανάκτορα της Κνωσού, τα τοιχογραφημένα παρεκκλήσια των Εισοδίων του Σκλαβεροχωρίου και της Αγίας Πελαγίας στην Άνω Βιάννο, η Κρήνη Πρίουλι στο Ηράκλειο και τα μεσαιωνικά τείχη Ηρακλείου, Χανίων και Ρεθύμνου· οι ανασκαφές σε τοποθεσίες με μινωικούς οικισμούς και τάφους και στην παλαιοχριστιανική βασιλική του Πανόρμου· οι τυχαίες, τέλος, ανακαλύψεις και τα ευρήματα των μινωικών, ελληνορωμαϊκών, βυζαντινών, ενετικών και τουρκικών χρόνων, που εντοπίστηκαν σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1949.
Χάρη στην αρωγή του σχεδίου Μάρσαλ και την εντατική προσπάθεια τόσο της ελληνικής αρχαιολογικής υπηρεσίας όσο και της αγγλικής, της ιταλικής και της γαλλικής αρχαιολογικής σχολής, προήχθησαν σημαντικά τα αρχαιολογικά ζητήματα της Κρήτης κι εντοπίστηκαν, είτε τυχαία είτε με ανασκαφές, αξιόλογα ευρήματα. Προχώρησαν ικανοποιητικά οι εργασίες για την επανέκθεση του Μουσείου Ηρακλείου· έγιναν έργα αποκατάστασης, στερέωσης και τουριστικής αξιοποίησης των ανακτόρων της Κνωσού και της Φαιστού· ετέθησαν οι βάσεις για την ίδρυση Ιστορικού Μουσείου· πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές σε σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους και εντοπίστηκαν νέα σημεία αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Η προσοχή των αρχαιολόγων στράφηκε κυρίως στις περιοχές Γρίβιλα Μυλοποτάμου, Πρασά Ηρακλείου, μινωικού μεγάρου Βαθυπέτρου, Καβουσίου, Παχειάμμου, Κατσαμπά, Κυπαρισσίου, Μεραμβέλλου, Γορτύνης και Μαλίων, αλλά και σε πολλά ακόμα σημεία σε ολόκληρο το νησί.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1951
Κατά το 1955 συνεχίστηκαν οι εργασίες έκθεσης του Μουσείου Ηρακλείου, εμπλουτίσθηκαν το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και το Μουσείο Ρεθύμνης, διοργανώθηκε η συλλογή Ιεράπετρας και άρχισε η τακτοποίηση της Συλλογής Αγίου Νικολάου. Εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν στους αρχαιολογικούς χώρους της Κνωσού, της Φαιστού, της Τυλίσου και του Μεγάρου Βαθυπέτρου. Προστατεύθηκαν ορισμένα βυζαντινά και μεσαιωνικά μνημεία του Χάνδακα, του Ρεθύμνου και άλλων περιοχών της κρητικής υπαίθρου. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στο Ονυθέ Γουδελιανών Ρεθύμνης, στο Πάνορμο Μυλοποτάμου, στην Κνωσό, στο Κανλί Καστέλι, στο Μέγαρο Βαθυπέτρου, στη Χερσόνησο, στη Φαιστό, στη Γόρτυνα, στην Τύλισο και στην ευρύτερη περιοχή της Σητείας. Έγινε δοκιμαστική εξερεύνηση αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων και ορισμένων ναυαγίων κοντά στις ακτές. Ήρθαν επίσης τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1955.
Κατά το 1956 συνεχίστηκαν οι εργασίες έκθεσης του Μουσείου Ηρακλείου και εμπλουτίσθηκαν το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, οι συλλογές Ιεράπετρας, Αγίου Νικολάου και Γόρτυνας και τα Μουσεία Ρεθύμνης και Χανίων. Οργανώθηκε η συλλογή Νεαπόλεως. Εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν στην Κνωσό, τη Φαιστό, την Τύλισο, το Μέγαρο Βαθυπέτρου και το αναβρυτήριο Χερσονήσου. Προστατεύθηκαν ορισμένα βυζαντινά και μεσαιωνικά μνημεία του Ηρακλείου και του Αμαρίου. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στο Βαθύπετρο, στις Αρχάνες, στο Ιδαίο Άντρο, στο Ονυθέ Γουδελιανών, στην παλαιοχριστιανική βασιλική της Κεράς, στη Ζου Σητείας, στην Επισκοπή Πισκοκέφαλου, στα Μάλια, στη Φαιστό, στη Γόρτυνα, στον Κατσαμπά, στον Πόρο Ηρακλείου, στο Τεφέλι Μονοφατσίου, στη Βιάννο και στο Νιπηδητό. Ήρθαν τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα και επισημάνθηκαν νέοι αρχαιολογικοί χώροι σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1956.
Κατά το 1957 συνεχίστηκαν οι εργασίες έκθεσης του Μουσείου Ηρακλείου και εμπλουτίσθηκαν το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, οι συλλογές Ιεράπετρας, Αγίου Νικολάου και Γόρτυνας και τα Μουσεία Ρεθύμνης και Χανίων. Εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν στην Κνωσό και τη Φαιστό. Προστατεύθηκαν ορισμένα βενετικά και οθωμανικά μνημεία του Ηρακλείου. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφικές εργασίες ή περισυλλογές αρχαιοτήτων στις περιοχές των Αρχανών, του Χόνδρου Βιάννου, της Μητρόπολης, του Σελόπουλου, της Μαθιάς Πεδιάδος, της Γόρτυνας, των Αθανάτων Μαλεβυζίου, του Καμηλάρη, του Γαζίου, του Πόρου Κατσαμπά, του Αγίου Κωνσταντίνου και του Αγίου Ιωάννη Ηρακλείου, της Λύττου και του χωριού Πετροκεφάλι. Εξερευνητική εκδρομή έγινε στη θέση Καστρί του Κερατόκαμπου. Ήρθαν τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα και επισημάνθηκαν νέοι αρχαιολογικοί χώροι σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1957
Κατά το 1958 συνεχίστηκαν οι εργασίες έκθεσης του Μουσείου Ηρακλείου. Εμπλουτίσθηκαν το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, τα Μουσεία Χανίων και Ρεθύμνης και οι συλλογές Γόρτυνας, Νεαπόλεως, Αγίου Νικολάου και Ιεράπετρας. Εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν στην Κνωσό, την Αμνισό, τη Φαιστό και την Αγία Τριάδα. Προστατεύθηκαν ορισμένα βενετικά και οθωμανικά μνημεία του Ηρακλείου και των Χανίων. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στις περιοχές της Λισσού, των Αρχανών, της Μονής Μαλεβυζίου, της Κάτω Βάθειας Πεδιάδος, του Ατσαλένιου Ηρακλείου, του Ροτασίου, της Απτέρας, των Καλυβίων Μεσαράς, της Λεβήνος και του Βυζαρίου. Οι ξένες αρχαιολογικές σχολές έκαναν ανασκαφές στη Μητρόπολη Γόρτυνας, στη Φαιστό, στον Άγιο Γεώργιο της Φαλάντρας και στην Κνωσό. Ήρθαν τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα κι επισημάνθηκαν νέοι αρχαιολογικοί χώροι σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1958.
Κατά το 1959 συνεχίστηκαν οι εργασίες έκθεσης του Μουσείου Ηρακλείου. Εμπλουτίσθηκαν το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, τα Μουσεία Χανίων και Ρεθύμνης και οι συλλογές Αγίου Νικολάου και Ιεράπετρας. Εργασίες αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν στην Κνωσό, τη Φαιστό και τη Χερσόνησο. Προστατεύθηκαν ορισμένα μεσαιωνικά μνημεία του Ηρακλείου, του Ρεθύμνου, των Χανίων και της κρητικής ενδοχώρας. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στις περιοχές Τεμένους, Γιοφυρακίων, Πρινιά, Βιάννου, Λεβήνας, Σητείας, καθώς και στην πόλη των Χανίων, στη Λισσό, στη Βασιλική του Καστριού Χερσονήσου και στο χωριό Βεράν Επισκοπή Ρεθύμνης. Οι ξένες αρχαιολογικές σχολές συνέχισαν τις ανασκαφές στην Κνωσό, στη Φαιστό και στην περιοχή της Αγίας Τριάδας. Δοκιμαστική ανασκαφή έγινε στην Αγία Ρουμέλη Σφακίων. Ήρθαν τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα κι επισημάνθηκαν νέοι αρχαιολογικοί χώροι σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1959.
Παρουσιάζονται τα νέα αρχαιολογικά ευρήματα, με τα οποία εμπλουτίστηκε η συλλογή Γιαμαλάκη το 1951. Πρόκειται για: πήλινα μυκηναϊκά αγγεία· ελληνικά και ελληνιστικά αγγεία από την Ιεράπετρα· δύο πήλινα ειδώλια κι ένα γυάλινο δοχείο από ρωμαϊκό τάφο της Γόρτυνας· πήλινες προτομές και μορφές γυναικών· αγγείο σε μορφή κεφαλής Αρποκράτους. Αποκτήθηκαν επίσης: λίθινα δοχεία από πρωτομινωικό τάφο της Μεσαράς· λίθινος λύχνος από το Λασίθι· αλαβάστρινα μυροδοχεία ελληνιστικών χρόνων από τάφους της Ιεράπετρας· μαρμάρινη κεφαλή παιδιού από τον Άγιο Μύρωνα· χάλκινες μίτρες από την Αξό· χάλκινο σύμπλεγμα δαιδαλικής τέχνης· προτομή γρυπός· χάλκινη περικεφαλαία· τμήματα λέβητος από την Αξό και άλλα χάλκινα αντικείμενα. Η συλλογή συμπληρώθηκε με μία σφραγίδα ύστερων μεσαιωνικών χρόνων, χρυσά αντικείμενα διαφόρων περιόδων, μία λαβή εργαλείου από ελεφαντοστό και μινωικές σφραγίδες.
Η αρχαιολογική συλλογή Γιαμαλάκη κατά το έτος 1951
Κατά τους παλαιοχριστιανικούς χρόνους η επισκοπή Συβρίτου είχε την έδρα της στην αρχαία Σύβριτο (τον σημερινό Θρόνο Αμαρίου). Όταν άρχισαν οι επιδρομές των Αράβων, η έδρα αυτή μεταφέρθηκε κοντά στο σημερινό χωριό Βυζάρι. η τοποθεσία ήταν ασφαλέστερη και βρισκόταν σε οικισμό που άκμαζε από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Εκεί κτίστηκε μια μεγάλη τρίκλιτη βυζαντινή βασιλική ελληνιστικού τύπου, η οποία αποτέλεσε το θρησκευτικό κέντρο της περιοχής από τα τέλη του 7ου ως τις αρχές του 9ου αιώνα. Καταστράφηκε από πυρκαγιά μετά την αραβική κατάκτηση της Κρήτης. Κατά τη δεύτερη βυζαντινή περίοδο εδράστηκε σε βορειότερη θέση η νεοΐδρυτη επισκοπή Αρίου. Δημοσιεύονται τα πορίσματα που προέκυψαν από την ανασκαφική έρευνα στα ερείπια της βασιλικής, σε συνδυασμό με ιστορικές μαρτυρίες που αντλήθηκαν από άλλες πηγές.
Η βασιλική της βυζαντινής Συβρίτου.
Δημοσιεύεται στο ιταλικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση η διαθήκη του κρητικού ζωγράφου Γεωργίου Λουμπίνα ή Λουμπινά, η οποία συντάχθηκε στη Βενετία την 22α Οκτωβρίου 1546. Ο ζωγράφος, όπως και άλλοι ελληνορθόδοξοι ομότεχνοί του, είχε ειδικευθεί στην παραγωγή φορητών εικόνων της Παναγίας (Madonna) που διετίθεντο σε βενετικά σπίτια. για το λόγο αυτό ήταν γνωστός ως μαντονέρος" [“Μαντονέρος”]. Στον κύκλο του ανήκαν και άλλοι ζωγράφοι όπως ο Τζανέτος, ο Τζώρτζης Κασελέρ και ο Βίκτωρ. Όπως συνάγεται από την καλή οικονομική κατάσταση του διαθέτη, η εργασία του υπήρξε επικερδής.
Η διαθήκη ενός κρητός ζωγράφου του έτους 1546.
Δημοσιεύεται στο ιταλικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση η διαθήκη του βενετοκρητικού ευγενή Ανδρέα Κορνάρου του Ιακώβου, η οποία συντάχθηκε στο Χάνδακα το 1611 και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ώσμωσης του βενετικού με το ελληνορθόδοξο ντόπιο στοιχείο του νησιού. Στην εκτενή εισαγωγή, που προτάσσεται της διαθήκης, μελετάται η ιστορία του κρητικού κλάδου της βενετικής οικογένειας Corner και εξετάζεται η πιθανότητα ταύτισης του αδελφού του διαθέτη Βιτσέντζου Κορνάρου με τον ποιητή του Ερωτοκρίτου. Η έκδοση συνοδεύεται από διεξοδικό σχολιασμό.
Η διαθήκη του Αντρέα Κορνάρου (1611).
Δημοσιεύοντας τη διαθήκη του Ανδρέα Κορνάρου, ο Στέργιος Σπανάκης υποστήριξε ότι ο ποιητής Βιτσέντζος Κορνάρος ενδέχεται να ανήκε στην ίδια βενετοκρητική αρχοντική οικογένεια και να ταυτίζεται με τον αδελφό του διαθέτη. Η υπόθεση αντιβαίνει σε παλαιότερες αντιλήψεις του Στ. Ξανθουδίδη και του Ν. Πολίτη ότι οι Κορνάροι της Κρήτης δεν είχαν εξελληνισθεί. Η κοινωνική τους θέση και το καθολικό τους δόγμα θεωρούνταν ασύμβατα με τον κόσμο του ποιητή του Ερωτοκρίτου. Η πατρότητα του έργου αποδιδόταν σε κάποιον ορθόδοξο Κρητικό και η συγγραφή του τοποθετούνταν λίγο πριν τον κρητικό πόλεμο ή κατά τη διάρκειά του. Ωστόσο, οι θέσεις αυτές αποδυναμώνονται από τη συγκριτική εξέταση του ποιήματος με άλλα έργα της εποχής και τη μελέτη της κρητικής κοινωνίας του 17ου αιώνα.
Η διαθήκη του Κορνάρου και ο ποιητής του Ερωτοκρίτου.
Συζήτηση του ομηρικού προσδιορισμού “Κρήτην εκατόμπολιν” με καταλόγους τοπωνυμίων γνωστών από αρχαίες και βυζαντινές πηγές. Συγγραφείς του 16ου αιώνα (Buondelmonti, Niger, Barozzi, Andrea Cornaro) συνέταξαν καταλόγους των 100 πόλεων, οι οποίοι όμως είναι γεμάτοι λάθη και φανταστικά ονόματα. Ορισμένοι μεταγενέστεροι Ευρωπαίοι συγγραφείς συνέταξαν καταλόγους πιο επιστημονικούς. Η έρευνα του Faure στηρίζεται στην επιτομή του έργου Περί πόλεων του Στέφανου Βυζάντιου, τη νομισματική, την επιγραφική και την αρχαία λογοτεχνία. Παρουσιάζεται κατάλογος 102 τοπωνυμίων από πηγές της ελληνιστικής εποχής και 23 της ρωμαïκής, καθώς και 30 “ψευδή” ονόματα και παρατηρήσεις πάνω σε 15 ονόματα που επαναλαμβάνονται. Συνολικά αναφέρονται 125 θέσεις οικισμών από τις οποίες 74 έχουν εντοπισθεί με ακρίβεια, 26 έχουν τοποθετηθεί γενικά και 25 παραμένουν άγνωστες.
Η εκατόμπολις Κρήτη.
Η φιλελληνική κίνηση που αναπτύχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής κατά το 19ο αιώνα εκδηλώθηκε, μεταξύ άλλων, με την αποστολή χρημάτων και όπλων για την ενίσχυση της κρητικής επανάστασης. Τη διαχείριση χρηματικών ποσών, που προέρχονταν από αμερικανικούς εράνους, προκειμένου να διατεθούν για την αγορά τροφίμων και ενδυμάτων, που αποστέλλονταν με αμερικανικά κυρίως πλοία στην Κρήτη, είχε αναλάβει ο αμερικανός φιλέλληνας Samuel Howe, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα. Οι ενέργειες του Howe και οι συνεννοήσεις του με την Κεντρική υπέρ των Κρητών Επιτροπή Αθηνών, την Επιτροπή Αποστολών της Σύρου και τη Γενική Συνέλευση των Κρητών, μελετώνται με βάση τα Έγγραφα της Κεντρικής Επιτροπής Αθηνών, που φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, και άλλες αρχειακές πηγές από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.
Η έκθεση του Δούκα της Κρήτης Ιωάννη Σαγκρέντο (1604).
Μετά την ανάκτηση της Κρήτης από τους Βυζαντινούς (961), η αρχαία επισκοπή Λάμπης μεταφέρθηκε στην περιοχή Καλαμώνος. πρόκειται για το σημερινό χωριό Μεγάλη Επισκοπή. Την περίοδο της βενετικής κυριαρχίας πέρασε σε λατίνους επισκόπους και μετά τα μέσα του 15ου αιώνα μεταφέρθηκε, ως επισκοπή Καλαμώνος πλέον, στην πόλη του Ρεθύμνου. Η ορθόδοξη επισκοπή Λάμπης επανεμφανίστηκε κατά την Τουρκοκρατία και περιέλαβε αρχικά τις επαρχίες Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου. αργότερα προστέθηκε και η επαρχία Σφακίων (από το 1831 και εξής). Στην περιοχή διατηρήθηκε η λατρεία της Παναγίας της Λαμπινής. σε αυτήν αφιερώθηκαν τρεις ναοί των χωριών Λαμπηνή, Δρίμισκος και Διπλοχώρι κατά τον 14ο και 15ο αιώνα. Το πρώτο από τα χωριά αυτά έγινε η έδρα της ορθόδοξης επισκοπής Λάμπης μετά την οθωμανική κατάκτηση.
Η επισκοπή Λάμπης και η Παναγία η Λαμπηνή.
Ανακοινώνεται η προ τριμήνου ίδρυση της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών και παρουσιάζονται αναλυτικά οι στόχοι της σύμφωνα με το καταστατικό της. Κύριοι άξονες της δράσης της είναι η προαγωγή των κρητικών ιστορικών και λαογραφικών σπουδών, η ίδρυση του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης και η ενίσχυση της πνευματικής κίνησης του τόπου. Το προσωρινό διοικητικό συμβούλιο, που ορίστηκε κατά την ιδρυτική συνέλευση της Ε.Κ.Ι.Μ. εκθέτει τις πρωτοβουλίες που ανέπτυξε για την αντιμετώπιση των τεσσάρων βασικών προβλημάτων, από την επίλυση των οποίων εξαρτάται η επιτυχία της όλης προσπάθειας: την εδραίωση και την ανάπτυξη της Εταιρίας ως Σωματείου, την εξασφάλιση επαρκών οικονομικών μέσων, την οργάνωση του τρόπου συγκέντρωσης υλικού για τη συγκρότηση μουσειακών συλλογών και τη δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων για την ίδρυση του μουσείου.
Η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών.
Εκδίδεται κριτικά η Φυλλάδα του Γαδάρου ήτοι Γαδάρου, λύκου και αλεπούς διήγησις ωραία. Στην εισαγωγή που προτάσσεται του κειμένου, ο εκδότης πραγματεύεται μία σειρά θεμάτων, όπως η ελληνική εκδοτική παραγωγή της Βενετίας στις αρχές του 20ου αιώνα, η φιλολογία με τα ζώα στον αρχαίο ελληνικό, το ρωμαϊκό και το μεσαιωνικό κόσμο, ο κύκλος των δυτικοευρωπαϊκών παραμυθιών που έχουν πρωταγωνίστρια την αλεπού, οι κοινωνικές τάξεις που αντιπροσωπεύουν τα τρία ζώα του ποιήματος, οι πηγές του, η κειμενική του παράδοση, η ένταξή του στην κρητική γραμματεία της Αναγέννησης, ο τιμητικός τίτλος "Νίκος" που αποδίδεται στον γάιδαρο, η σχέση της Φυλλάδας με το Συναξάριον του Τιμημένου Γαδάρου και η γλωσσική μορφή της. Η έκδοση συνοδεύεται από κριτικά κι ερμηνευτικά σχόλια και γλωσσάρι.
Η Φυλλάδα του Γαδάρου ήτοι Γαδάρου, λύκου και αλεπούς διήγησις ωραία.
Με βάση τα στρωματογραφικά δεδομένα και την κεραμική που απέδωσαν οι ανασκαφές στα ανάκτορα της Φαιστού, όπου βρέθηκαν ανέπαφα επάλληλα δάπεδα, ανιχνεύονται οι αρχιτεκτονικές μεταβολές των συγκεκριμένων κτισμάτων, οι συνθήκες κατασκευής των νέων δαπέδων, οι χρόνοι απόθεσης των κεραμικών και η στιλιστική τους εξέλιξη. Προσδιορίζονται οι φάσεις της ζωής των ανακτόρων και διαπιστώνεται ότι η διαδοχή των ρυθμών της αρχιτεκτονικής και της κεραμικής στη Φαιστό και στην Κνωσό υπήρξε παράλληλη, από την εποχή των προανακτορικών συνοικισμών ως το τέλος της υστερομινωικής περιόδου. Επιβεβαιώνεται έτσι ο γενικός χαρακτήρας του μινωικού πολιτισμού, παρά τις κάποιες τοπικές ιδιορρυθμίες.
Η χρονολογία των μινωικών ανακτόρων της Φαιστού.
Δημοσιεύεται η διαθήκη που συνέταξε ιδιοχείρως ο κρητικός ιερέας Γρηγόριος Μαράς την 25η Απριλίου 1704 στη Βενετία και ο κωδίκελλος, με τον οποίο τη συμπλήρωσε οκτώ χρόνια αργότερα, την 2α Μαρτίου 1712. Τα έγγραφα εντοπίστηκαν σε κατάστιχο του νοταρίου Φραγκίσκου Βελάνου στο Κρατικό Αρχείο της Βενετίας. Αποτελούν πολύτιμες πηγές για τη ζωή, τη δράση και τον υλικό πλούτο του ελληνορθόδοξου ιερωμένου, ο οποίος διαβιούσε στην πόλη των τεναγών μερικές δεκαετίες μετά την άλωση της ιδιαίτερης πατρίδας του από τους Οθωμανούς.
Η ιδιογράφος διαθήκη Γρηγορίου ιερέως του Μαρά του Κρητός (1704).
Με τον διορισμό του συγγραφέα στη θέση του επιμελητή Βυζαντινών και Μεσαιωνικών Αρχαιοτήτων Κρήτης, συστηματοποιήθηκε η παρακολούθηση και η προστασία των σχετικών μνημείων. Ελήφθη μέριμνα για τη διατήρηση των τειχών, των δεξαμενών και των μεγάλων ναών της βενετοκρατίας στο Ηράκλειο, για τη διάσωση θριγκών μεσαιωνικού ναού στα Ανώγεια και για τη μετατροπή της Ενετικής Λέσχης Ρεθύμνου σε μουσείο. Έγιναν επισκέψεις σε μνημεία της επαρχίας Ρεθύμνου για τη διαπίστωση της κατάστασής τους, τη συγκέντρωση επιγραφικού και άλλου υλικού και τη φωτογράφιση των τοιχογραφιών. Πραγματοποιήθηκαν αναστηλωτικές εργασίες στο ναό της Παναγίας Ποταμιών Πεδιάδος, στη Μονή Αρκαδίου, στην Ενετική Λέσχη Ρεθύμνου και στο ναό της Αγίας Αικατερίνης στο Ηράκλειο. Εργασίες μικρότερης κλίμακας διεξήχθησαν επίσης στο ναό των αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Φουρνί.
Η κατά το 1951 κίνησις δια τα βυζαντινά και μεσαιωνικά μνημεία της Κρήτης.
Το μεταναστευτικό κύμα των Αχαιών στην Κρήτη προηγήθηκε της καθόδου των Δωριέων, όπως αποδεικνύουν όχι μόνο τα αχαϊκά στοιχεία που επιβιώνουν σε δωρικές διαλέκτους της κεντρικής Κρήτης, αλλά και ορισμένα αρχαιολογικά ευρήματα που απηχούν επιδράσεις μυκηναϊκού πολιτισμού, του οποίου φορείς ήταν οι Αχαιοί. Σε μεταφορά μυκηναϊκών εθίμων στην Κρήτη κατά την υστερομινωική περίοδο αποδίδονται: α) η ύπαρξη μυκηναϊκού μεγάρου στη μινωική πόλη των Γουρνιών· β) ο μεγάλος αριθμός υστερομινωικών τάφων, που φανερώνει μεγαλύτερη φροντίδα για την ταφή των νεκρών· γ) η εμφάνιση θολωτών ταφικών μνημείων· δ) η συνήθεια κατασκευής κογχών και ορυγμάτων σε λαξευτούς τάφους· ε) η ιερότητα που αποδίδεται στον άνθρακα· στ) η εναπόθεση ειδώλων σε τάφους· ζ) η απεικόνιση της λατρείας του νεκρού στη σαρκοφάγο της Αγίας Τριάδας.
Η μετανάστευσις των Ελλήνων εις την Κρήτην.
Ο τύπος της θεάς με υψωμένα χέρια αποτελεί τον κύριο τρόπο παράστασης της θεότητας κατά τους ΥΜ ΙΙΙ χρόνους. Μελετάται η σειρά των μεγάλων ΥΜ ΙΙΙ και υπομινωικών ειδώλων και οι σύγχρονές τους παραστάσεις του συγκεκριμένου τύπου. Εξετάζεται η σχέση τους με τα μυκηναϊκά πτερυγωτά ειδώλια και με ανάλογα παλαιότερα δείγματα. Επισημαίνονται τα ανατολικά και αιγυπτιακά παράλληλά τους. Υποστηρίζεται ότι ο τύπος έχει προέλευση ανατολική και ότι εισήχθη στην Κρήτη κατά τους ΜΜ Ι-ΙΙ χρόνους. Η χειρονομία της θεάς συσχετίζεται με τη στάση των ανατολικών πρεσβευουσών θεοτήτων. επρόκειτο κατά πάσα πιθανότητα για μια ενιαία θεότητα, που διεσπάτο κατά τη λατρεία σε περισσότερες όμοιες υποστάσεις. Στο επίμετρο διερευνάται η επιβίωση του τύπου κατά τους ελληνικούς χρόνους. Δημοσιεύονται επίσης ορισμένα νέα δείγματα.
Η μινωική θεά μεθ’ υψωμένων χειρών.
Η οικογένεια των Καλοκαιρινών συνέβαλε με ποικίλους τρόπους στην οικονομική, πολιτική και πολιτισμική ζωή της Κρήτης. Παρουσιάζεται η ιστορία της από το 1830 περίπου, οπότε ο Ανδρέας Δημητρίου Καλοκαιρινός άρχισε να οργανώνει έναν εμπορικό, βιομηχανικό, ναυτικό και τραπεζικό οίκο, που αναδείχτηκε στον σημαντικότερο του νησιού, ως το 1930, οπότε ο Ανδρέας Λυσιμάχου Καλοκαιρινός διέθεσε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για την ίδρυση Φιλανθρωπικών Ιδρυμάτων. Από τα μέλη της οικογένειας πολιτική δράση ανέπτυξαν ο Ανδρέας Δ. Καλοκαιρινός, υποπρόξενος των Δύο Σικελιών, και ο γιός του Λυσίμαχος, υποπρόξενος της Αγγλίας. Μακρόχρονη και πολυσχιδή συμμετοχή στα κοινά είχε και ο Ανδρέας Λ. Καλοκαιρινός. Αξιομνημόνευτη είναι, τέλος, η προσφορά του Μίνωα Καλοκαιρινού, ο οποίος επιχείρησε το 1878 την πρώτη συστηματική ανασκαφή στην Κνωσό.
Η οικογένεια των Καλοκαιρινών της Κρήτης.
Η οικογένεια των Σολομών της Ζακύνθου έχει κρητική καταγωγή. Το όνομα Salamone-Salamon-Salomone απαντάται σε κρητικά νοταριακά έγγραφα από τα τέλη του 13ου αιώνα. Αρχικά επρόκειτο για κύριο όνομα Εβραίων. Στη συνέχεια, ωστόσο, έγινε επώνυμο βενετικών και κρητικών οικογενειών. Στα ελληνικά αποδόθηκε ως Σολομός, καθώς αυτή είναι η λαϊκή κρητική ονομασία του σοφού βασιλιά των Εβραίων. Αναδημοσιεύεται μια σειρά εγγράφων από τα κατάστιχα των νοταρίων Pietro Scaradon και Benvenuto de Brixano, που φυλάσσονται στο Κρατικό Αρχείο Βενετίας. μαρτυρούν την ύπαρξη των εβραίων Salamon στον Χάνδακα το 1271 και το 1301. Μεταγενέστερες πληροφορίες για τους Σολομούς του Χάνδακα και της Σητείας αντλούνται από άλλες βενετικές πηγές, όπως η απογραφή του Καστροφύλακα. Το επώνυμο απαντάται και σε οθωμανικά έγγραφα.
Η οικογένεια των Σολομών της Κρήτης.
Το χρονικό του Trivan απαρτίζεται από έγγραφα και διηγήσεις που αναφέρονται στην περίοδο της βενετικής κυριαρχίας στην Κρήτη. Περιλαμβάνει τα ονόματα των οικογενειών που ζούσαν στο νησί το 1644, κατανεμημένα ανά διοικητικό διαμέρισμα και κοινωνική τάξη. Προτάσσονται οι κατάλογοι των βενετών ευγενών (nobili veneti), των στρατιωτικών και των οικογενειών που είχαν χάσει τη βενετική ευγένεια. Έπονται οι κρητικοί ευγενείς (nobili cretensi), οι αστοί (cittadini) και οι έμποροι (mercanti). Στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένα στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των χωριών και τον πληθυσμό του νησιού στις παραμονές του Κρητικού πολέμου. Διαπιστώνεται ότι ο κατάλογος των κρητικών οικογενειών της Κέρκυρας που είχε δημοσιεύσει ο Σπυρίδων Λάμπρος αποτελεί αντίγραφο του χρονικού του Trivan. Οι κατάλογοι και τα στατιστικά στοιχεία δημοσιεύονται βάσει βενετικών χειρογράφων.
Η παρά Trivan απογραφή της Κρήτης (1644) και ο δήθεν κατάλογος των κρητικών οίκων Κερκύρας.
Ο τουρισμός αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές δραστηριότητες στην Ελλάδα, καθώς συμμετέχει στο ΑΕΠ με 18%, προσφέρει στην χώρα μας πολύτιμο συνάλλαγμα, άνω των 10 δις δολαρίων, δημιουργεί θέσεις απασχόλησης και βοηθά στην επίτευξη γρήγορων ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης. Οι απαιτήσεις όμως και αναζητήσεις των ξένων τουριστών αυξάνονται συνεχώς ενισχύοντας την ανάγκη για εύρεση νέων προορισμών και δραστηριοτήτων αλλά και καλύτερης ποιότητας του τουριστικού προϊόντος.Τα δεδομένα που παρουσιάζονται στο παρόν αφορούν στοιχεία μέχρι και το 2008.
Η ποιότητα του ελληνικού τουρισμού
Σημείο καμπής στην πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων για το Κρητικό ζήτημα υπήρξε η Μεταπολιτευτική Επανάσταση του 1895-96. Στόχος της ήταν η επίτευξη μερικής αυτονομίας της Κρήτης. Η Ελληνική Κυβέρνηση δεν την ενίσχυσε, προκειμένου να αποφύγει τους σοβαρούς κινδύνους που εμπεριέκλειε. Ανάλογη απραξία ή διστακτικότητα χαρακτήρισε αρχικά και τη στάση των Μεγάλων Δυνάμεων. Από τις 4/16 Μαΐου 1896 οι επαναστάτες άρχισαν να επιτίθενται, πολιορκώντας το Βάμο. Οι εχθροπραξίες κορυφώθηκαν με τη σφαγή χριστιανών στα Χανιά. το γεγονός προκάλεσε την κοινή επέμβαση των εκεί Προξένων. Μολονότι οι επαναστάτες τελικά νικήθηκαν, το εγχείρημα συνετέλεσε στην εξάπλωση του κρητικού αγώνα, ευαισθητοποίησε την ελληνική και διεθνή κοινή γνώμη και κινητοποίησε την ευρωπαϊκή διπλωματία. Αποτέλεσμα ήταν η προσωρινή έστω ρύθμιση του ζητήματος τον Αύγουστο του 1896.
Η πολιορκία του Βάμου και οι διπλωματικές της συνέπειες (Μάιος 1896).
Πρώτη ευνοούμενη του σουλτάνου Μεχμέτ Δ΄ και μητέρα των διαδόχων του Μουσταφά Β΄ και Αχμέτ Γ΄ υπήρξε η σουλτάνα Gülnûs (ca. 1643-1715), η οποία είχε ρεθύμνια καταγωγή. Χαλκογραφίες των γάλλων χαρακτών Larmessin και Jollain και του φλαμανδού van Merlen διασώζουν το βαφτιστικό της όνομα, το οποίο ήταν Ευμενία, και ορισμένα ατομικά της χαρακτηριστικά, που επιβεβαιώνονται και από άλλες πηγές. Σε έκθεση του βενετού βαΐλου στην Κωνσταντινούπολη Giovanni Battista Donato αναφέρεται και το της επίθετό της: Βεργίτση. Η οικογένεια πράγματι απαντάται στο Ρέθυμνο σε πηγές της όψιμης βενετοκρατίας. Η απρόσμενη τύχη της χριστιανής σκλάβας που εξισλαμίστηκε και κατόρθωσε να ξεχωρίσει με την ομορφιά και την επιτηδειότητά της έδωσε αφορμή για τη δημιουργία δύο τουλάχιστον δημοτικών τραγουδιών με αρκετές παραλλαγές.
Η ρεθεμνιώτισσα σουλτάνα Ευμενία Βεργίτση στις ευρωπαϊκές χαλκογραφίες και στα ελληνικά δημοτικά τρα
Στον καθεδρικό ναό του Ρεθύμνου υπάρχει μία φορητή εικόνα της Παναγίας του Πάθους. Mεταφέρθηκε εκεί από το ναό της Κυρίας των Αγγέλων κατά τη μετατροπή του τελευταίου σε τουρκικό τέμενος. Η εικόνα είναι αχρονολόγητη και ανυπόγραφη. Ο εικονογραφικός της τύπος υπήρξε προσφιλής στους Κρητικούς ζωγράφους και απαντάται και σε εικόνες που σώζονται σε χωριά του νομού Ρεθύμνου. Η συγκεκριμένη εικόνα συνεξετάζεται με μία Παναγία του Πάθους που εντοπίστηκε στο Fiesole της Φλωρεντίας και φέρει την υπογραφή “Andrea Ricco di Candia pinxit”, καθώς και με μία κρητική εικόνα όμοιου τύπου που βρίσκεται στο ναό του Αγίου Αλφόνσου στη Ρώμη. Μπορεί να αναχθεί χρονικά στα τέλη του 16ου ή στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα.
Η ρεθύμνια εικών Παναγίας του Πάθους.
Τίθενται οι μεθοδολογικές βάσεις και οι ερευνητικοί προσανατολισμοί για τη μελέτη των βυζαντινών και μεταβυζαντινών εικόνων που απαρτίζουν την πολύτιμη συλλογή του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων της Βενετίας και της εκεί ελληνικής κοινότητας: προβλήματα αισθητικής αξιολόγησης και ιδεολογικού περιεχομένου των έργων· ζητήματα συσχέτισής τους με τη βυζαντινή τέχνη και με τη δυτική ευρωπαϊκή ζωγραφική· ερωτήματα σχετικά με τη διαμόρφωση και την εξέλιξη των σημαντικότερων μεταβυζαντινών ζωγράφων, καθώς και σχετικά με τις επιδράσεις που δέχτηκαν· θέματα εικονογραφίας, τεχνικής και τεχνοτροπίας. Παρουσιάζεται ο κατάλογος της συλλογής που εκπονήθηκε από την Sandra Marconi, La Raccolta di Icone Veneto-Cretesi della Communità Greco-Ortodossa di Venezia (Βενετία 1948). Παρατίθενται, τέλος, τα ενυπόγραφα έργα που σημειώνονται στην εργασία της Marconi και παρέχονται συμπληρωματικές πληροφορίες γι' αυτά.
Η συλλογή εικόνων της Ελληνικής Κοινότητος της Βενετίας.
Η συνθήκη που υπογράφηκε ανάμεσα στους εκπροσώπους της Βενετικής Πολιτείας και στον Αλέξιο Καλλέργη το 1299 εισάγει τα πρώτα μέτρα ειρηνικής συμβίωσης Βενετών και Κρητών και ευνοεί τη μεταξύ τους συνεργασία: ρυθμίζονται οι βαθμίδες κοινωνικής διαστρωμάτωσης, επικυρώνονται παλαιότερα προνόμια των κρητικών αρχόντων, επιτρέπονται οι επιγαμίες με τους Λατίνους, αναπτύσσονται οικονομικές συναλλαγές και διευθετείται η εκκλησιαστική ζωή των ορθοδόξων. Το λατινικό κείμενο της συνθήκης και η ελληνική του μετάφραση δημοσιεύονται με βάση ορισμένα αντίγραφα που φυλάσσονται στο Μουσείο Civico Correr της Βενετίας. Την έκδοση συνοδεύουν οι ονομαστικοί κατάλογοι των Κρητών που απαλλάχθηκαν τότε από τη δουλοπαροικία, καθώς και δύο πρακτικά της βενετικής διοίκησης της Κρήτης, που αφορούν τους καταλόγους των ορθοδόξων ιερέων, των γιων και των διακόνων τους που κατέστησαν ελεύθεροι.
Η συνθήκη Ενετών – Καλλέργη και οι συνοδεύοντες αυτήν κατάλογοι.
Η αρχαιολογική έρευνα στην τοποθεσία Μαζά κοντά στο Καλό Χωριό Πεδιάδος οδήγησε στον εντοπισμό θραυσμάτων πήλινων αναθημάτων της μεσομινωικής Ι περιόδου στα κοιλώματα ενός βράχου που δεσπόζει στην περιοχή. Τα ευρήματα αποδεικνύουν την ύπαρξη ιερού κορυφής. Συνδέονται με την εκτέλεση μιας συγκεκριμένης τελετουργίας, που συνίστατο στη ρίψη ειδωλίων σε ιερή πυρά και στον διασκορπισμό των θραυσμάτων τους μαζί με τη στάχτη σε βράχο, όπου θεωρούνταν ότι κατοικούσε η λατρευόμενη θεότητα. Άλλα κρητικά ιερά κορυφής έχουν εντοπιστεί στις περιοχές Πετσοφά, Ζάκρου, Χαμαίζι, Πισκοκεφάλου Σητείας, Προφήτη Ηλία Μαλίων, Εντίχτη και Καρφί Λασιθίου, Γιούχτα, Κουμάσας και Αφέντη Χριστού. Τα ευρήματα από τους λατρευτικούς αυτούς χώρους συνεξετάζονται προκειμένου να διαπιστωθεί η μορφή και η περίοδος χρήσης τους, αλλά και το είδος της απονεμόμενης λατρείας.
Το ιερόν Μαζά (Καλού Χωριού Πεδιάδος) και τα μινωικά ιερά κορυφής.
Κοντά στο χωριό Καβούσι, στη θέση Παχλιτζάνη Αγριάδα, ανακαλύφθηκε αρχαϊκότατο ιερό. Ομοιάζει με σειρά υστερομινωικών, υπομινωικών και πρωτοελληνικών ιερών, τα οποία έχουν σχήμα ορθογώνιου δωματίου με βάθρο στη μία ή σε περισσότερες πλευρές φέρουν είδωλα και αγγεία. Τα αρχαιολογικά ευρήματα στο ιερό του Καβουσίου συμβάλλουν σημαντικά στη μελέτη της καταγωγής και της διαμόρφωσης της πρωτοελληνικής τέχνης στην Κρήτη. Μεταξύ αυτών εντοπίζονται δύο παραστάσεις εγκύου γυναίκας, οι οποίες πιθανώς παραπέμπουν σε κυοφορούσα θεότητα. Τη Μεγάλη Μητέρα ίσως παρίστανε και το λατρευτικό άγαλμα του ιερού, του οποίου σώθηκε μονάχα η βάση. Επιβεβαιώνεται έτσι η διάδοση της λατρείας της θεότητας των τοκετών στην ανατολική Κρήτη.
Ιερόν παρά το Καβούσι Ιεραπέτρας.
Παρουσιάζεται ο τρίτος τόμος των Inscriptiones Creticae της Margarita Guarducci, όπου δημοσιεύονται οι επιγραφές της ανατολικής Κρήτης από την Άμπελο, το ιερό του Δικταίου Διός, την Ιεράπυτνα, την Ίτανο, την Όλερο, την Πραισό, το Σαμώνιο ιερό, τη Σητεία και άλλες περιοχές. Στην εκδότρια αναγνωρίζεται πλήρης γνώση του επιγραφικού υλικού και των πηγών για την ιστορία και τη γεωγραφία της Κρήτης. Προτείνονται, ωστόσο, ορισμένες καλύτερες αναγνώσεις των επιγραφών Inscr. Cret. III, IV, 9, 10 και 7, που αφορούν στην περιοχή της Ιτάνου. Θεωρείται επίσης ότι θα ήταν προτιμότερη η χρήση μίας εκδοτικής τεχνικής ενιαίας στη δημοσίευση τόσο των επιγραφών όσο και των παπύρων και των φιλολογικών κειμένων (σύστημα Leyden).
Inscriptiones Creticae, opera et consilio Friderici Halbherr collectae, III Tituli Cretae Orientalis
Στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα ο Ιωάννης Παγωμένος τοιχογράφησε μια σειρά εκκλησιών της δυτικής Κρήτης. Έργα του σώζονται στον Άγιο Γεώργιο Κομητάδων, στον Άγιο Νικόλαο στη Μονή, στο ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου στον Αλίκαμπο, στον Άγιο Γεώργιο Ανύδρων, στον Άγιο Νικόλαο Μάζας, στον Μιχαήλ Αρχάγγελο Κανδάνου, στο ναό της Θεοτόκου στο Κακοδίκι και στην Παναγία Σκαφιδιανή. Στον ίδιο μπορούν επίσης να αποδοθούν οι τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη Κανδάνου, του Αγίου Παντελεήμονα στο Προδρόμι και της Θεοτόκου στο Κάδρος. Ως προς την τεχνική, την τεχνοτροπία και την εικονογραφία ο Παγωμένος ακολουθεί αρχαϊκά ανατολικά πρότυπα. ενίοτε, ωστόσο, δέχεται τις ανανεωτικές επιδράσεις της παλαιολόγειας τέχνης. Με τη δημιουργική αφομοίωση παλαιότερων και νέων στοιχείων ο επαρχιακός αυτός ζωγράφος διαμορφώνει ένα προσωπικό ύφος.
Ιωάννης Παγωμένος, ο βυζαντινός ζωγράφος του ΙΔ' αιώνος.
Δημοσιεύεται η εγκύκλιος επιστολή που απηύθυνε ο Ιωάννης Πλουσιαδηνός προς τους ιερείς του Χάνδακα, προτρέποντάς τους σε ομόνοια κατά την εποχή των έντονων θρησκευτικών ερίδων, που προκάλεσαν οι αποφάσεις της συνόδου Φεράρας-Φλωρεντίας για την ένωση της καθολικής με την ορθόδοξη εκκλησία. Το κείμενο γράφηκε το 1460 περίπου, όταν ο Πλουσιαδηνός δεν είχε ακόμα αναλάβει αποφασιστικά τη φιλενωτική του δράση. Πιθανότατα εκφωνήθηκε σε κάποια από τις εκκλησίες της πόλης. Σώζεται στον κώδικα Paris. Graec. 2500, που προέρχεται από τη γραφίδα του κρητικού Γεωργίου Αγαπητού. Φέρει χρονολογημένες ενθυμήσεις του ίδιου, του γιου του Μανούσου και του βενετού Zacaria Corner, που τοποθετούνται χρονικά ανάμεσα στο 1468 και το 1508. Οι δύο τελευταίες αναφέρονται σε σεισμό, που έγινε αισθητός στο μεγαλύτερο μέρος της Κρήτης.
Ιωάννου Πλουσιαδηνού εγκύκλιος επιστολή προς τους ιερείς του Χάνδακος.
Ιστορία - Ενετοκρατία - Περιφέρεια Φουρνής
Από τα κατάλοιπα του κρητικού αγιογράφου, ιεροψάλτη, πολιτικού και λογίου Στεφάνου Νικολαΐδου επιλέγονται και δημοσιεύονται οι Σημειώσεις εποχών επιτοπίων, που αναφέρονται στα πολεμικά, τα εκκλησιαστικά, τα εκπαιδευτικά, τα πολιτικά, τα πολιτιστικά και άλλα δρώμενα της περιόδου 1821 - 1893. Εκδίδονται επίσης σύντομες εκθέσεις πολεμικών γεγονότων που διαδραματίστηκαν στις κεντρικές επαρχίες της Κρήτης από το 1826 ως το 1829. Με βάση τις βιογραφικές πληροφορίες που αντλούνται από τις Σημειώσεις, από ορισμένες έντυπες πηγές, αλλά και από την προφορική παράδοση, ανασυντίθεται η ζωή και η δράση του συγγραφέα. Σε επίμετρο επανεκδίδεται μια επιστολή του Νικολαΐδου προς τον Νικόλαο Παπαδάκη, με στοιχεία για τις σφαγές του 1821 στο Ηράκλειο.
Ιστορικά και βιογραφικά σημειώματα του Στεφάνου Νικολαΐδου.
Η κρητική χλωρίδα απασχόλησε βοτανικούς, φαρμακολόγους και γιατρούς, γεωγράφους, περιηγητές, ιστορικούς και άλλους συγγραφείς και ποιητές ήδη κατά την αρχαιότητα. Ωστόσο, ανάμεσα στον 5ο και τον 14ο αιώνα οι φυτολογικές γνώσεις δεν προήχθησαν σημαντικά, εφόσον η φυσιογνωσία της περιόδου στηρίχθηκε κυρίως στη μελέτη των αρχαίων κειμένων. Η τάση ελέγχου και συμπλήρωσης των φυτολογικών συγγραφών και η ανάγκη δημιουργίας νέων συστημάτων ταξινόμησης των φυτών ήλθαν στο προσκήνιο κατά την Αναγέννηση. Τότε κατέστη αντικείμενο ενδελεχούς έρευνας και η κρητική χλωρίδα. Ο πλούσιος φυτικός κόσμος του νησιού, που αποτελεί μεταβατικό τύπο μεταξύ των χλωρίδων της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής, προσέλκυσε το ενδιαφέρον μιας σειράς μελετητών από τον 16ο ως τον 20ο αιώνα. Παρουσιάζονται οι παρατηρήσεις τους και παρατίθεται η σχετική βιβλιογραφία.
Το ιστορικόν των εν Κρήτη βοτανικών ερευνών από της Αναγεννήσεως μέχρι των καθ’ ημάς χρόνων.
Παρουσιάζεται η διδακτορική διατριβή του επιμελητή των Βυζαντινών και Μεσαιωνικών Αρχαιοτήτων Κρήτης Κωνσταντίνου Καλοκύρη με τίτλο Η γέννησις του Χριστού στη βυζαντινή τέχνη της Ελλάδας. Σε αυτήν εξετάζονται οι εικονογραφικοί τύποι του θέματος, όπως απαντώνται σε χαρακτηριστικά βυζαντινά μνημεία της Στερεάς, της Θεσσαλονίκης, της Καστοριάς, της Ρόδου, της Κύπρου, της Άρτας, της Κρήτης, του Μυστρά, του Αγίου Όρους και των Μετεώρων από τον 11ο ως τον 17ο αιώνα. Μελετώνται επίσης οι παραλλαγές του στους ιστορημένους κώδικες και οι πηγές του στην εκκλησιαστική γραμματεία. Ακολουθεί η τεχνοτροπική και τεχνική ανάλυση και η αισθητική αξιολόγηση των συγκεκριμένων παραστάσεων, η εξέταση των σχέσεων τους με την ελληνιστική και την ανατολική παράδοση και ο προσδιορισμός των νέων στοιχείων που εισάγονται σε διαφορετικές περιόδους.
Κωνστ. Δ. Καλοκύρη: Η γέννησις του Χριστού εις την βυζαντινήν τέχνην της Ελλάδος, διατριβή επί διδακ
Στο Αρχειοφυλακείο Ζακύνθου, το οποίο καταστράφηκε από τον σεισμό και την πυρκαγιά του 1953, σωζόταν πλούσιο αρχειακό υλικό που αφορούσε τους Κρητικούς πρόσφυγες στη Ζάκυνθο. Το περιεχόμενο ορισμένων εγγράφων διασώθηκε χάρη στις σημειώσεις και τις μεταγραφές του αρχειοφύλακα Λεωνίδα Ζώη. Παραδίδεται, μεταξύ άλλων, η πληροφορία ότι οι αδελφοί του κρητικού ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, οι οποίοι έφτασαν στη Ζάκυνθο το 1669, έφεραν μαζί τους εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη, τα οποία αφιέρωσαν στο ναό του Αγίου Νικολάου του Μόλου. Καταγράφηκαν μάλιστα μεταξύ των αδελφών του τελευταίου αυτού ναού. Δημοσιεύεται ο κατάλογος των ονομάτων τους. Εκδίδονται επίσης οι διαθήκες των κρητικών Αντώνη Λουροτόμου και Μιχελάκη Κλάδου, που συντάχθηκαν από τον νοτάριο Ιωάννη Κόττη τον Αύγουστο του 1681 και τον Ιούνιο του 1684 αντίστοιχα.
Κρήτες πρόσφυγες του 1667.
Τα ομηρικά έπη παρέχουν μια εικόνα της μυκηναϊκής Κρήτης. Εμπεριέχουν αναφορές στο φυσικό τοπίο του νησιού, στους λαούς που αποτελούσαν τον πληθυσμό του (Αχαιούς, Δωριείς, Ετεόκρητες, Κύδωνες, Πελασγούς), στον αριθμό των κρητικών πόλεων, σε τοποθεσίες των παραλίων και της ενδοχώρας, στις σχέσεις της Κρήτης με άλλα μυκηναϊκά βασίλεια και σε ήρωες των μινωικών χρόνων, όπως ο Μίνωας, ο Δευκαλίωνας, η Αριάδνη και ο Ραδάμανθυς. Μνημονεύεται επίσης ο βασιλιάς Ιδομενέας, ο οποίος συμμετείχε στον Τρωικό πόλεμο με αξιόλογη ναυτική δύναμη. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι πληροφορίες των ομηρικών επών για την Κρήτη μπορούν να διασταυρωθούν με μαρτυρίες από άλλες πηγές. Δεν αποκλείεται να απηχούνται στα έργα του Ομήρου κάποια αρχαϊκά τραγούδια της Κρήτης.
Κρήτη και Όμηρος.
Δημοσιεύονται ορισμένες κριτικές κι ερμηνευτικές παρατηρήσεις στον Απόκοπο του Μπεργαδή. Η λέξη πάλιον του στ. 295 συσχετίζεται με την ιταλική λέξη palio, δηλαδή τις ιπποδρομίες που αποτελούσαν το προσφιλέστερο αγώνισμα των Φλωρεντινών στο Μεσαίωνα. Η λέξη φόσσα του στ. 332 ερμηνεύεται ως αγκυροβόλι και συνδέεται με τον θαλάσσιο χώρο δυτικά του λιμανιού του Χάνδακα. Υποστηρίζεται ότι το χειρόγραφο της Βιέννης, που είχε θεωρηθεί από τον Λίνο Πολίτη "εντελώς άχρηστο" για την κριτική αποκατάσταση του Απόκοπου, παραδίδει σε πολλές περιπτώσεις καλύτερες γραφές. Διερευνάται το ενδεχόμενο να υπέστη νόθευση και επιμήκυνση το τελευταίο μέρος του έργου. Οι πυκνές εποικοδομητικές μνείες που περιέχει δεν αποκλείεται να προστέθηκαν από κάποιον κληρικό.
Κρητικά φιλολογικά. Β΄ Παρατηρήσεις στον 'Απόκοπο'.
Με αφορμή τις παρατηρήσεις του Λίνου Πολίτη για την κριτική αποκατάσταση τριών κρητικών κειμένων, οι οποίες δημοσιεύτηκαν στον ΙΒ΄ τόμο των Κρητικών Χρονικών, εξετάζονται ορισμένα μεθοδολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εκδότες των έργων της κρητικής λογοτεχνίας. Σταθμίζεται η αξιοπιστία των εμπορικών και λαϊκών εκδόσεων της Βενετίας. Υπογραμμίζεται η σημασία της λογικής συνέπειας του περιεχομένου και η αξία ορισμένων κριτηρίων μορφής, όπως η γλώσσα, η σύνταξη, το ύφος και η στιχουργία ενός ποιητή, για τον έλεγχο της γνησιότητας των παραδεδομένων γραφών. Επικρίνεται η υπερβολική προσήλωση στις πηγές. Διερευνώνται, τέλος, οι περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί η αρχή της ομοιομορφίας.
Κρητικά φιλολογικά. Α΄ Μεθοδικά ζητήματα της Κρητικής Λογοτεχνίας.
Στο χειρόγραφο Harley 5644 της Βρετανικής Βιβλιοθήκης του Λονδίνου, το οποίο παρήχθη το 1710 στο εξιταλισμένο καλλιτεχνικό περιβάλλον της Ζακύνθου, σώζεται το κείμενο του Ερωτοκρίτου με σειρά μικρογραφιών. Στις περισσότερες από αυτές διακρίνονται βαθύτατες επιδράσεις από την ιταλική και μάλιστα τη βενετική τέχνη. Υπάρχουν, ωστόσο, και ορισμένες μικρογραφίες που σχετίζονται με τη βυζαντινή εικονογραφική παράδοση, καθώς προέρχονται από πολύ συνηθισμένες θρησκευτικές συνθέσεις. Μια τρίτη κατηγορία μικρογραφιών παρουσιάζει έναν εντελώς ιδιάζοντα τρόπο απεικόνισης των οικοδομημάτων στο βάθος της σύνθεσης, ο οποίος θυμίζει σκηνογραφίες θεάτρου. Δεν αποκλείεται ο μικρογράφος να εμπνεύστηκε από κάποιο εικονογραφημένο χειρόγραφο κρητικού θεατρικού έργου, όπως η Ερωφίλη του Χορτάτση, που θα μπορούσαν να έχουν φέρει μαζί τους Κρητικοί πρόσφυγες στη Ζάκυνθο.
Κρητικά μελετήματα: Β΄. Αι μικρογραφίαι του Ερωτοκρίτου εις τον κώδικα του Λονδίνου
Στην Walters Art Gallery της Βαλτιμόρης εντοπίστηκαν δύο έργα κρητικής ζωγραφικής: μια εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε κι ένα ξυλόγλυπτο ζωγραφισμένο τρίπτυχο. Στην εικόνα παριστάνονται η Θεοτόκος με τον Ιησού, ο άγιος Ιωάννης Πρόδρομος και ο άγιος Φίλιππος. Από τη συγκριτική εξέταση με άλλα χρονολογημένα έργα του Τζάνε προκύπτει το συμπέρασμα ότι η εικόνα αυτή μπορεί να τοποθετηθεί χρονικά στην εικοσαετία 1660-1680. Το τρίπτυχο φέρει στο μεσαίο φύλλο του πιστή αναπαράσταση ξυλόγλυπτου τέμπλου. Χρονολογείται στα τέλη του 17ου ή στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα και αποδίδεται με επιφύλαξη στον Ιωάννη Μόσκο. Φαίνεται ότι ο παραγγελιοδότης, του οποίου το οικόσημο διακρίνεται στο τρίπτυχο, θέλησε να αναπαρασταθεί σε αυτό το εσωτερικό ενός ιδιόκτητου ναού του, που ήταν πιθανότατα αφιερωμένος στον άγιο Σπυρίδωνα.
Κρητικά μελετήματα: Α΄. Δύο έργα κρητικής ζωγραφικής εις την Walters Art Gallery της Βαλτιμόρης.
Ο κώδικας Marcianus Graecus VII 22 του κρητικού Γεωργίου Κλόντζα, που χρονολογείται στο 1590, περιέχει χρονογραφικά σημειώματα, χρησμούς και μικρογραφίες με θέμα την ιστορία του Βυζαντίου και ειδικότερα της Κρήτης. Από το υλικό που αφορά στο νησί, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν ορισμένοι χρησμοί για τις συμφορές που θα συνεπαγόταν η επαπειλούμενη τουρκική κατάκτηση, οι οποίοι εκδίδονται με βάση το συγκεκριμένο χειρόγραφο και τρεις ακόμα παραλλαγές από τους κώδικες Oxoniensis Baroccianus Graecus 145, Copenhagensis Graecus 2148, Athoniensis Iberensis 686 και Palermitanus I.E.8. Τα κείμενα απηχούν τα αισθήματα των κατοίκων του νησιού στις παραμονές της άλωσης της Κύπρου και ενσωματώθηκαν νωρίς στο corpus των χρησμών για τις τύχες των εδαφών της αλλοτινής βυζαντινής αυτοκρατορίας, που κυκλοφορούσαν κατά τον 16ο και τον 17ο αιώνα.
Κρητικά Παλαιογραφικά. 10. Ο μαρκιανός κώδιξ του Γεωργίου Κλόντζα και οι περί Κρήτης Χρησμοί.
Σε σύμμικτο κώδικα της Βοδλεϊανής Βιβλιοθήκης της Οξφόρδης (Baroccianus Graecus 76), με κείμενα κρητικού ενδιαφέροντος, σώζεται μεταξύ άλλων μία επιστολή που απηύθυνε ο φιλενωτικός ιερέας Γρατιανός στον καθολικό αρχιεπίσκοπο Κρήτης Φαντίνο Valaresso, προκειμένου να εξασφαλίσει κάποια χρηματική ενίσχυση. Ο άλλοτε ορθόδοξος Γρατιανός αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα εξαιτίας της μείωσης του ποιμνίου του, αλλά και της αδιαφορίας των καθολικών ευγενών που τον είχαν αρχικά υποστηρίξει. Η θέση του δυσχεραίνεται ακόμα περισσότερο από τις υποχρεώσεις του απέναντι στη σύζυγο και στα παιδιά του. Στην επιστολή του, με την οποία δεν παραλείπει να τονίσει την ιερότητα των οικογενειακών αυτών δεσμών, αποδίδει με τα μελανότερα χρώματα την περιθωριοποίηση που ενδέχετο να υποστούν όσοι ορθόδοξοι ιερείς του νησιού ασπάζονταν τις αποφάσεις της συνόδου Φεράρας-Φλωρεντίας.
Κρητικά Παλαιογραφικά. 11. Αι ταλαιπωρίαι του Γρατιανού
Δημοσιεύεται μία αυτόγραφη επιστολή του φιλοκαθολικού ιερέα Ιωάννη Πλουσιαδηνού προς τους ορθόδοξους ιερείς της Κρήτης, η οποία εμπεριέχεται στον κώδικα 2378 της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης της Μπολόνιας. Η επιστολή συντάχθηκε γύρω στο 1467, μερικές δεκαετίες δηλαδή μετά τη σύνοδο της Φεράρας-Φλωρεντίας. Αποτελεί μία ζωντανή εικόνα των αντιστάσεων που προέβαλαν απέναντι στην ένωση της καθολικής με την ορθόδοξη εκκλησία τα κατώτερα κυρίως κοινωνικά στρώματα του νησιού, που συσπειρώθηκαν γύρω από τον ελληνορθόδοξο κλήρο. Το ίδιο κλίμα εκφράζουν επίσης επιστολές του Μιχαήλ Αποστόλη και του Γεωργίου Τραπεζουντίου. Η ένωση των εκκλησιών στην Κρήτη φαίνεται να είχε κύριους υπέρμαχους τους λογίους, που συμμετείχαν μαζί με τους δυτικούς ουμανιστές στο πνεύμα και τις αναζητήσεις της Αναγέννησης.
Κρητικά Παλαιογραφικά. 12. Ιωάννου του Πλουσιαδινού, Υποθήκαι προς τους ιερείς της Κρήτης .
Δημοσιεύονται έξι από τις επιστολές που ο κρητικός λόγιος Γεώργιος Καλύβας συγκέντρωσε στον σημερινό κώδικα Vindobonensis theologicus graecus 227 της Αυστριακής Εθνικής Βιβλιοθήκης της Βιέννης, μαζί με την υπόλοιπή του αλληλογραφία και με μία σειρά μικρών θεολογικών του πραγματειών. Ο κώδικας γράφηκε κατά το πρώτο μισό του 16ου αιώνα στην περιοχή της Σητείας, όπου ο Καλύβας εργαζόταν ως ιερέας, δάσκαλος και κωδικογράφος. Το περιεχόμενό του αποδεικνύει το ενδιαφέρον του κρητικού φιλολόγου και θεολόγου για τις κλασικές σπουδές, στις οποίες επιχειρούσε να μυήσει και τον μαθητή του Ιάκωβο. Διατηρούσε παράλληλα επαφές με έναν κύκλο λογίων τόσο στην Κρήτη όσο και εκτός του νησιού.
Κρητικά Παλαιογραφικά 13. Επιστολαί του Γεωργίου Καλύβα.
Δύο χειρόγραφα που σχετίζονται με την κρητική μονή Αγκαράθου εντοπίστηκαν στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας και στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Το πρώτο από αυτά, το οποίο εμπεριέχει την Αποκάλυψη του Ιωάννη με σχόλια του αγίου Ανδρέα Καισαρείας, φέρει σημείωμα για την αφιέρωσή του στη μονή από κάποιον Κλήμεντα μοναχό την 18η Νοεμβρίου 1532. Το δεύτερο εμπεριέχει δύο μνείες θανάτων των μοναχών της Αγκαράθου Νήφωνος και Γερμανού, που χρονολογούνται στα έτη 1559 και 1572 αντίστοιχα.
Κρητικά Παλαιογραφικά 14. Μνείαι της μονής Αγκαράθου.
Στις αρχειακές συλλογές του Αγίου Όρους φυλάσσονται έγγραφα που συνδέονται με την Κρήτη. αναφέρονται κυρίως σε κρητικά μετόχια των αθωνίτικων μονών. Ένας πρώτος πυρήνας του αρχειακού αυτού υλικού εντοπίστηκε στη Μονή Διονυσίου. Πρόκειται για 12 έγγραφα που τοποθετούνται χρονικά ανάμεσα στο 1555 και το 1704. Αφορούν δωρεές προς τη μονή Διονυσίου και μια δωρεά προς το ναό του Αγίου Νικήτα. Παρέχεται ο κατάλογος των εγγράφων και δημοσιεύονται τρία από αυτά: το παραχωρητήριο της μονής της Κυράς Καβαλαρέας στη μονή Διονυσίου (1581), η διαθήκη του ιερέα Κωνσταντίνου Τζελαΐτη με την οποία παραχωρείται όλη η περιουσία του στη μονή της Καβαλαρέας (1652) και μια επιστολή του αντιπροσώπου της μονής Διονυσίου που εστάλη στην Κρήτη για να επιτροπεύσει το συγκεκριμένο μετόχι (1678).
Κρητικά Παλαιογραφικά - 19. Κρητικά έγγραφα εις τας Μονάς του Αγίου Όρους.
Συμπληρώνεται η έκδοση των έργων του βυζαντινού λογίου Μιχαήλ Αποστόλη με τον επικήδειο που συνέγραψε για τον κρητικό άρχοντα Ανδρέα Καλλέργη. Ο Αποστόλης εγκαταστάθηκε στην Κρήτη στα μέσα του 15ου αιώνα και συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάπτυξη των ανθρωπιστικών σπουδών στο νησί. Η σύνταξη του κειμένου ανάγεται χρονικά λίγο πριν το τέλος του 1468 ή τα μέσα του 1469, εφόσον σε επιστολή της συγκεκριμένης περιόδου ο συγγραφέας παραπονιόταν ότι δεν είχε ακόμα ανταμειφθεί γι' αυτήν. Η έκδοση γίνεται με βάση τον κώδικα αρ. 204 της Κρατικής Βιβλιοθήκης του Βερολίνου.
Κρητικά Παλαιογραφικά: 20. Μιχαήλ Αποστόλη, Επικήδειος εις Ανδρέαν Καλέργην.
Ο κώδικας Oxon. Canon. Gr. 117, που φυλάσσεται στη Βοδλεϊανή Βιβλιοθήκη της Οξφόρδης, αντιγράφηκε από τον Γεώργιο Λουμπάνο το 1649 μέσα στην πολιορκούμενη πόλη του Χάνδακα. Ο Λουμπάνος συμπεριέλαβε στον κώδικα μια σειρά προσευχών, έμμετρων και πεζών, παραφρασμένων ενίοτε από προσευχητάρια, καθώς και συνοδικούς κανόνες για τη νηστεία μεταφρασμένους σε γλώσσα δημώδη με έντονα κρητικά ιδιωματικά στοιχεία. Έδωσε στη συλλογή του τον τίτλο Υμνολόγιον. Από το συγκεκριμένο χειρόγραφο αντλούνται και δημοσιεύονται δύο Ευχές εις την Παναγίαν Θεοτόκον και Δέσποιναν και η Προσευχή προς την εαυτού ψυχήν, όπου εμπεριέχονται αναφορές στην οθωμανική πολιορκία. Τα κείμενα αποτελούν, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, απανθίσματα εκκλησιαστικών συγγραφών· διακρίνονται ωστόσο για τον προσωπικό παλμό του δημιουργού και τη ζωντάνια στη γλώσσα.
Κρητικά παλαιογραφικά. 3. Το “Υμνολόγιον” του Γεωργίου Λουμπάνου.
Στο Αρχειοφυλακείο Ζακύνθου, που καταστράφηκε κατά την πυρκαγιά του 1953, φυλασσόταν αξιόλογο αρχειακό υλικό για την ιστορία της Κρήτης. Πολλά έγγραφα αφορούσαν τις τύχες των Κρητικών που κατέφυγαν μετά την άλωση της ιδιαίτερης πατρίδας τους στη Ζάκυνθο. Ορισμένα από αυτά είχαν μελετηθεί από το Λεωνίδα Ζώη. Δημοσιεύονται οι σημειώσεις του αναφορικά με τις κρητικές οικογένειες των Κανιόλα, Γαβαλά και Τζεν. Ο συνοικισμός, που ίδρυσαν οι Κρητικοί πρόσφυγες στη Ζάκυνθο, βρισκόταν μεταξύ των ναών του Αγίου Ιωάννου του Γουζέλη, του Αγίου Ανδρέα του Αβούρη, της Επισκοπιανής και του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου. Η ευρεία εκείνη περιφέρεια ήταν γνωστή ως Νηοχώρι και Μπερναρδακέικα.
Κρητικαί Σελίδες.
Διερεύνηση των πηγών της κρητικής ποίησης από το 1453 μέχρι το 1500, με λεπτομερή εξέταση των σχέσεων ανάμεσα στα δημοτικά τραγούδια, την γραπτή παράδοση και τις δυτικές συνθέσεις που εμφανίστηκαν πριν και μετά από την ακμή της κρητικής λογοτεχνίας. Εκτενής μελέτη υποδιαιρεμένη σε πρόλογο (σσ. 7-9) και οκτώ κεφάλαια: 1. Δημοτικά τραγούδια (9-43), 2. Ο Διγενής στην Κρήτη, 3. Ο Σαχλίκης και οι ρίμες του (203-220), 4. Των πολιτικών ο Χάρος, 5. Θησέας και Αιμιλία (253-270), 4. Απολλώνιος (379-393), 7. Το ανακάλημα της Κωνσταντινουπόλεως (394-404), 8. Νερωνφίλη, Τάρσια και Ντολτσέτα (405-425), και παράρτημα για το χειρόγραφο Φανουράκη με πρόσφατα καταγεγραμμένα δημοτικά τραγούδια (426) καθώς και βιβλιογραφία (427-434).
Κρητική ποίηση - πηγές και έμπνευση.
Σύγχυση επικρατεί ως προς την έννοια της λέξης "πατρόνα" στο κρητικό τραγούδι του Ομαλού. οι λαϊκοί τραγουδιστές στα ορεινά χωριά του Ψηλορείτη και της Δυτικής Κρήτης, που ρωτήθηκαν, τη χρησιμοποιούσαν τυπικά στο στίχο, τον οποίο γνώριζαν από μακρά παράδοση, χωρίς ωστόσο να κατανοούν το νόημά της. Ο όρος δηλώνει ένα είδος φυσιγγιοθήκης, που κατά πάσα πιθανότητα εισήχθη από την Ιταλία στην Κρήτη και σε άλλες ελληνικές περιοχές τον 17ο αιώνα. Με την εφεύρεση της πυρίτιδας και την εξέλιξη των όπλων, η πατρόνα αντικατέστησε τα ακριτικά άρματα που αναφέρονταν στην αρχαιότερη παραλλαγή του τραγουδιού. Όμως, οι προφορικοί ποιητές λησμόνησαν με τον καιρό τη σημασία της. Η λέξη άλλαξε έννοια ή αντικαταστάθηκε από συνώνυμά της. Ανάλογα φαινόμενα παρατηρούνται στους αρχαίους ραψωδούς.
Το κρητικό τραγούδι του Ομαλού και η πατρόνα.
Το άσμα της Σουσάννας σώζεται σε 78 παραλλαγές, οι περισσότερες από τις οποίες προέρχονται από την Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου. Υπόθεσή του είναι ο παράνομος έρωτας ενός Οθωμανού με τη χριστιανή Σουσάννα, που δολοφονείται από τον αδελφό της για να αποκατασταθεί η τιμή της οικογένειας. Συνετέθη στην Κρήτη, πιθανότατα στο Κάστρο. δεν αποκλείεται να σχετίζεται με τους Τουρκοκρητικούς. Η συγγραφή της αρχικής ρίμας, η διαμόρφωσή της σε δημώδες άσμα, η διάδοσή της και οι μεγάλες μορφολογικές της περιπέτειες τοποθετούνται χρονικά ανάμεσα στο 1669 και το 1800. Το άσμα δέχτηκε επιδράσεις από άλλα δημώδη άσματα και υπέστη πολλές και ποικίλες αλλοιώσεις ως προς τη μορφή και το περιεχόμενό του. Δημοσιεύονται δύο παραλλαγές του, της Ικαρίας και της Κρήτης.
Το Κρητικόν δημώδες άσμα της Σουσάννας.
Όπως έχει παρατηρήσει ο Γ. Χατζιδάκης, οι διάλεκτοι της Κρήτης, της Πελοποννήσου και των Κυκλάδων συναποτελούν τη φάση εκείνη της νεότερης ελληνικής γλώσσας από την οποία προήλθε η νεότερη κοινή. Για το λόγο αυτό πολλές σπάνιες λέξεις, που απαντώνται στα κείμενα της κρητικής λογοτεχνίας, διατηρούνται ακόμα και σήμερα στην Πελοπόννησο. Εξετάζονται μερικές από τις λέξεις αυτές, που είναι κοινές στο κρητικό ιδίωμα και στο ιδίωμα της Ηλείας. Πρόκειται για τους τύπους "παμπώνω", "σγομπιάζει", "κορμοσκυλιάζω", "κατάρθε", "ταρναρίζω", "καταμιτώνω", "πετσώνω", "ξεγκουσεμός", "μπουκούνια", "αλιάδα", "σοφεγάδα", "αφορμίζω", "ντηρούμαι", "βατσέλλι", "κεντινάριν", "κουτσούνα", "σκουτέλι", "μουρχούτα".
Κρητοπελοποννησιακά.
Παρουσιάζονται τα λαογραφικά στοιχεία και τα έθιμα του κάθε τόπου χωριστά καθώς και τις δραστηριότητες του κάθε τόπου σε μια προσπάθεια διατήρησης αυτών των εθίμων.
Λαογραφία - Ήθη και Έθιμα.
Λιλή Ζωγράφου
Μελέτη της συγκριτικής χρονολόγησης του μινωικού ανακτόρου, της πόλης και της νεκρόπολης των Μαλίων από την Νεολιθική Εποχή μέχρι την τελική εγκατάλειψη του χώρου μετά την Αρχαïκή περίοδο. Η μελέτη βασίζεται στις εγκαταστάσεις και τα ευρήματα -ιδιαίτερα την κεραμεική- που έφεραν στο φως οι πρώιμες ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, με ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας. Η κατοίκηση του χώρου κατά τη νεολιθική και τη ΠΜ Ι-ΙΙ περίοδο θεωρείται αβέβαιη, εφόσον βασίζεται σε ελάχιστα ευρήματα. Η πρώτη φάση της ανασκαφής που μπορεί να ταυτιστεί με βεβαιότητα είναι εκείνη του Πρώτου Ανακτόρου της ΠΜ ΙΙΙ - ΜΜ Ι περιόδου, ενώ η φάση του Δεύτερου Ανακτόρου ανήκει στην ΜΜ ΙΙΙ - ΥΜ Ι. Ακολουθεί σύντομη ανάλυση της εγκατάλειψης του χώρου κατά την Υπομινωική περίοδο και την επανακατοίκησή του στη Γεωμετρική Εποχή.
Μάλια, ιστορική εκτίμηση.
Παρουσιάζεται η μονογραφία του διευθυντή του Μεσαιωνικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών Μανούσου Μανούσακα για τη συνωμοσία που οργάνωσε ο Σήφης Βλαστός στην Κρήτη λίγους μόλις μήνες μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Στο βιβλίο εξετάζεται επίσης η συνωμοτική κίνηση της περιόδου 1460-1462. Η ιστορική ανασκόπηση των γεγονότων βασίζεται σε πλούσιο ανέκδοτο υλικό που αντλήθηκε από τα βενετικά αρχεία. Η πραγμάτευση του θέματος έγινε με καλλιέπεια, ακριβολογία, σαφήνεια και αμεροληψία, από έναν καλό γνώστη της ιστορίας της εποχής, που χειρίζεται με άνεση την ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία. Παρέχεται έτσι μια σημαντική συμβολή στην ιστορική έρευνα για τη βενετοκρατία στην Κρήτη, η οποία έχει αρχίσει να προσελκύει το ενδιαφέρον μιας σειράς Ελλήνων και ξένων μελετητών.
Μ.Ι. Μανούσακας, Η εν Κρήτη συνωμοσία του Σήφη Βλαστού (1453-1454) και η νέα συνωμοτική κίνησις του
Το 1692 οι Βενετοί κυριαρχούσαν σε όλη την Πελοπόννησο. Για να απασχολήσουν τα οθωμανικά στρατεύματα που βρίσκονταν έξω από τον Ισθμό της Κορίνθου, επιχείρησαν να δημιουργήσουν ένα νέο μέτωπο στην Κρήτη. Τον Ιούλη του έτους αυτού ο γενικός προνοητής θαλάσσης Δομήνικος Μοτσενίγος κατέπλευσε στα Χανιά και προσπάθησε επί 40 μέρες να τα καταλάβει. Ήρθε, ωστόσο, αντιμέτωπος με τη σθεναρή αντίσταση των Οθωμανών, με την κακή διαγωγή των βοηθητικών του στρατευμάτων και με κύμα λιποταξιών. Πολλοί κάτοικοι της περιοχής συντάχθηκαν με τις βενετικές δυνάμεις. Μετά τη λήξη του εγχειρήματος, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί τους και να εγκατασταθούν στο Μοριά, όπου αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα επιβίωσης. Τα ιστορικά αυτά γεγονότα μελετώνται με βάση το αρχειακό υλικό που εντοπίστηκε στο Κρατικό Αρχείο Βενετίας.
Μια άγνωστος περιπέτεια της πόλεως των Χανίων το 1692.
Δημοσιεύεται το ελληνικό κείμενο μιας έντυπης εγκυκλίου που εξέδωσε το Τοπικό Συμβούλιο Χανίων τον Ιούλιο του 1834 για την πάταξη της πορνείας. Το ίδιο κείμενο κυκλοφόρησε παράλληλα στην τουρκική γλώσσα. Κοινοποιήθηκε στον Πρόξενο της Αμερικής. Το περιεχόμενό του σημειώνεται επιγραμματικά τόσο στα αγγλικά όσο και στα ιταλικά πάνω στο έγγραφο. Πρόκειται για μια αυστηρή προειδοποίηση και αναγγελία των μέτρων που αποφάσισε να λάβει το Τοπικό Συμβούλιο Χανίων για τον έλεγχο των ερωτικών σχέσεων μεταξύ χριστιανών, οθωμανών και εβραίων ανδρών και γυναικών με άτομα είτε του ιδίου θρησκεύματος ή και διαφορετικών θρησκευμάτων. Η εγκύκλιος εντοπίστηκε στα Χανιά και κατατέθηκε στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.
Μία Τουρκογραικική εγκύκλιος.
Ο Άγγλος επιστήμονας Michael Ventris προώθησε σημαντικά το ζήτημα της ανάγνωσης της κρητομυκηναϊκής γραφής. Είχε αρχίσει να μελετά τη μινωική γλώσσα από την εφηβική του ηλικία. Στις μεθόδους αποκρυπτογράφησης των κρυπτογραφημάτων κατατοπίστηκε στο διάστημα της στρατιωτικής του υπηρεσίας κατά τον β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Κυκλοφόρησε σειρά "σημειωμάτων εργασίας" για τα κείμενα των πινακίδων που βρέθηκαν στα ανάκτορα του Νέστορα στην Πύλο. Το 1952 υποστήριξε για πρώτη φορά ότι τα κείμενα των πινακίδων της γραμμικής β΄ στα μυκηναϊκά αρχεία έκρυβαν πιθανώς ελληνική γλώσσα. Προς την ερευνητική αυτή κατεύθυνση προχώρησε με τη συνεργασία των Chadwick, Björk και Furumark. Η επιστημονική του προσφορά έτυχε ευρείας αναγνώρισης. Ανέλαβε επίσης την επίβλεψη και τη σχεδίαση των ανασκαφικών έργων της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής στο Εμποριό της Χίου.
Michael George Francis Ventris (12 Ιουλίου 1922-6 Σεπτεμβρίου 1956).
Οι θρόνοι και τα εδώλια, που απάρτιζαν τη λιτή επίπλωση των μινωικών οίκων, είχαν χρηστική και συμβολική λειτουργία. Με αφορμή την ανεύρεση ενός μινωικού θρόνου στον Κατσαμπά Ηρακλείου, εξετάζεται το σύνολο των θρόνων και των εδωλίων που μαρτυρούνται στα μινωικά ανάκτορα της Κνωσού και στον Πρινιά, ως προς τη μορφή, τη θέση και τη χρήση τους. Μελετώνται επίσης τα ομοιώματα και οι παραστάσεις τους σε ειδώλια, σφραγιδόλιθους, τοιχογραφίες και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα που εντάσσονται στον μινωικό, μυκηναϊκό, κυκλαδικό και τρωικό κύκλο, καθώς και τα ιδεογράμματα που φέρουν το σημείο του θρόνου δηλώνοντας βασιλική ιδιότητα ή ιδιοκτησία. Η σύνδεση των θρόνων που έμεναν κενοί με την τελετουργική λατρεία μιας θεότητας μαρτυρείται τόσο σε κύκλους της Ανατολής όσο και στην αρχαία παράδοση.
Μινωικοί θρόνοι.
Οι επιδράσεις του λατινικού θεάτρου και της ιταλικής αναγεννησιακής κωμωδίας είναι διακριτές τόσο στην κρητική όσο και στη γαλλική θεατρική παραγωγή του 17ου αιώνα. Δικαιολογούν πολλές αναλογίες που υπάρχουν ανάμεσα σε έργα του Μολιέρου και στις κρητικές κωμωδίες. Σύνηθες κοινό στοιχείο στην πλοκή των μολιερικών και των κρητικών μύθων είναι ο αμοιβαίος έρωτας δύο νέων, που προσκρούει σε κάποια αρρωστημένη αντίληψη των κηδεμόνων τους. για τη λύση χρησιμοποιείται συχνά το μοτίβο του χαμένου παιδιού. Αναλογίες υπάρχουν και ως προς τα πρόσωπα: γέροι ερωτευμένοι, θρασείς λαίμαργοι υπηρέτες, προξενήτρες, σχολαστικοί δάσκαλοι κ.ά. Τα χαρακτηριστικά αυτά και πολλά ακόμα, όπως ο ζωντανός διάλογος και η αίσθηση του πραγματικού, προσδίδουν στην κρητική λογοτεχνία αναγεννησιακό χαρακτήρα και την καθιστούν εφάμιλλη των συγχρόνων της ευρωπαϊκών λογοτεχνιών.
Μολιέρος και Κρητικό Θέατρο. Συμβολή στη συγκριτική μελέτη των αναγεννησιακών λογοτεχνιών.
Σημαντική μονή της Β Βυζαντινής περιόδου είναι η μονή Φανερωμένης. Το μοναστήρι έχει φρουριακή μορφή και για αυτό το λόγο πρόσφερε καταφύγιο στους καταδιωγμένους χριστιανούς αλλά και στους πολεμιστές.Η Εκκλησία της Παναγίας της Κεραγωνιώτισσας, στην οποία ακόμη και σήμερα πραγματοποιούνται λειτουργίες.Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστός ως Παναγία Κερά είναι τρίκλιτος με τρούλο στο κεντρικό κλίτος. Οι τοιχογραφίες του ναού θεωρούνται ανώτερης ποιότητας και τέχνης εκ των οποίων οι παλιότερες είναι στο νότιο κλίτος και θεωρούνται οι πιο σημαντικές σ’ όλη την Κρήτη για την τεχνική αλλά και τα θέματά τους. Ανήκουν στην Παλαιολόγεια αναγέννηση, έχουν δηλαδή τα χαρακτηριστικά της Μακεδονικής Σχολής.Η Μονή Κρεμαστών βρίσκεται νότια της Νεάπολης και είναι κτισμένη στο τέλος του 16ου ή τις αρχές του 17ου αιώνα σε απότομη και κατάφυτη βουνοπλαγιά και δίνει την εντύπωση ότι κρέμεται. Σε αυτό οφείλει και το όνομά της. Στη μονή λειτούργησε καλά οργανωμένο κρυφό σχολειό, που με την πάροδο ...
Ναοί - Ιερές Μονές Νομού Λασιθίου.
Στη θέση Κήπος νότια της πόλης της Ζακύνθου υπήρχε ένα μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης ή των Τριών Ιεραρχών. Είχε ιδρυθεί από τον κρητικό πρόσφυγα Γρηγόριο Σαβόγια το 1664 και αφιερώθηκε από τον ίδιο στη μονή της Αγίας Αικατερίνης του όρους Σινά. Δημοσιεύεται η συμβολαιογραφική πράξη της αφιέρωσης του μοναστηριού ως μετοχίου μαζί με ένα σχέδιο του κτιρίου, που είχε κάνει ο ιερομόναχος Φιλόθεος Καλιάκης. Τα έγγραφα σώζονταν στα πρακτικά του συμβολαιογράφου Ζακύνθου Β. Μπονσινιόρ, από όπου τα αντέγραψε ο Ζώης. Χάθηκαν με την πυρκαγιά του Αρχειοφυλακείου Ζακύνθου το 1953, οπότε και το ίδιο το μοναστήρι ερειπώθηκε.
Ναός και Μονή εν Ζακύνθω, μετόχιον της εν τω Αγίω Όρει του Σινά μονής της Αγίας Αικατερίνης.
Κρητός ποιητού Λεονάρδου Ντελλαπόρτα", Κρητικά Χρονικά ΙΒ΄ (1958), 387-434 Στο αρχείο του Δούκα της Κρήτης (Duca di Candia), που φυλάσσεται στο Κρατικό Αρχείο Βενετίας, εντοπίστηκαν ορισμένα έγγραφα για τη ζωή και τη δράση του κρητικού ποιητή Λεονάρδου Ντελλαπόρτα και του γιου του Μπέρτου. Αφορούν υποθέσεις ιδιωτικού δικαίου και χρονολογούνται στα τέλη του 14ου και τις πρώτες δεκαετίες του 15ου αιώνα. Με τις νέες ειδήσεις που αντλούνται από αυτά, το συγγραφικό έργο του Ντελλαπόρτα μπορεί πλέον να τοποθετηθεί χρονικά ανάμεσα στο 1403 και το 1414 και ο θάνατός του το 1419 ή το 1420. Το σύνολο του αρχειακού υλικού δημοσιεύεται στο πρωτότυπο, μαζί με μετάφραση ή εκτενή περίληψη, και συνοδεύεται από σχόλια. Στο τέλος παρατίθεται πίνακας κυρίων ονομάτων.
Νέα ανέκδοτα βενετικά έγγραφα (1386-1420) περί του Κρητός ποιητού Λεονάρδου Ντελλαπόρτα.
Ένα τεμάχιο ανάγλυφου λίθινου αγγείου βρέθηκε τυχαία στην περιοχή των μινωικών οικιών της Κνωσού που ανέσκαψε ο Hogarth. Άλλο τμήμα του ίδιου αγγείου φυλάσσεται στο Μουσείο Ηρακλείου. Συμπληρώνεται έτσι μια από τις σπουδαιότερες γνωστές σκηνές μινωικής λατρείας. Σε αυτήν παριστάνεται σε κορυφή βραχώδους όρους ένα τριμερές ιερό. μπροστά του σκύβει μια ανδρική μορφή για να αποθέσει κάνιστρο, πιθανώς με φρούτα. Η προσφορά τροφίμων στη θεότητα αποτελεί μια από τις βασικές πράξεις λατρείας όλων των ανατολικών θρησκειών. Διακρίνονται ορισμένες ομοιότητες ανάμεσα στη σκηνή αυτή και στην τοιχογραφία του "κροκοσυλλέκτη", η οποία επίσης επιδέχεται θρησκευτική ερμηνεία. Το είδος και η τεχνική του αγγείου και η μορφή του ιερού παραπέμπουν στο διάστημα ανάμεσα στους ΜΜ ΙΙΙ B και τους ΥΜ Ι A χρόνους.
Νέα παράστασις λατρείας επί μινωϊκού αναγλύφου αγγείου.
Περιγραφή και απεικόνιση 21 χάλκινων νομισμάτων από την περίοδο της Αραβοκρατίας στην Κρήτη, τα οποία μελετήθηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης τον Απρίλιο του 1956. Όλα τα παραδείγματα χρονολογούνται στην περίοδο 850-950 μ.Χ. Η ακριβέστερη χρονολόγηση δυσχεραίνεται από την έλλειψη παράλληλων ευρημάτων σε χρυσό και ασήμι, αν και η ύπαρξη τέτοιων εκδόσεων μαρτυρείται, αλλά για διαφορετικούς εμίρηδες. Βάσει των ευρημάτων υποστηρίζεται ότι οι Άραβες ηγεμόνες της Κρήτης δεν ήταν απλώς πειρατές, αλλά μέλη μιας οικογενειακής δυναστείας που ήταν σε θέση να συγκροτήσουν ένα κρατίδιο με οργανωμένη οικονομία, ικανή να υποστηρίξει την κοπή χρυσών, αργυρών και χάλκινων εκδόσεων .
Νομίσματα των εμίρηδων της Κρήτης στα Μουσεία του Ηρακλείου.
Εξέταση των ιστορικών συγκυριών στον 13ο και 14ο αιώνα, με την παρουσίαση στοιχείων υπέρ της υπόθεσης ότι ο Αφέντης της Πάτρας στον Ερωτόκριτο δεν είναι Έλληνας, αλλά Αλβανός ή Τούρκος. Βάσει της υπερβολικά βάρβαρης συμπεριφοράς του Αφέντη, ελέγχεται η αρχική θεωρία του Ξανθουδίδη, σύμφωνα με την οποία πρόκειται για Έλληνα που απεικονίζεται ως άγριος ώστε να αποτελεί αντίβαρο στον Σπιθόλιοντα. Η υπόθεση του Αλεξίου ότι πρόκειται για Τούρκο θεωρείται πειστική, αν και η πιθανότητα να είναι Αλβανός δεν αποκλείεται.
Ο αφέντης της Πάτρας.
Ο κρητικός άγιος Ανδρέας ο εν τη Κρίσει διαμορφώθηκε πνευματικά στα χρόνια της ποιμαντορίας του αρχιεπισκόπου Κρήτης Ανδρέα του Ιεροσολυμίτη. Η δράση του συνέπεσε χρονικά με την απόσπαση της εκκλησίας Κρήτης από την παπική δικαιοδοσία και την υπαγωγή της στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως λόγω των εικονομαχικών ερίδων. Mαρτύρησε για την εικονολατρική του τοποθέτηση στα μέσα του 8ου αιώνα. Το μαρτύριό του, ωστόσο, προβλήθηκε από τους πολιτικούς και εκκλησιαστικούς κύκλους της Κωνσταντινούπολης μονάχα μετά την απελευθέρωση του νησιού από τους Άραβες, κατά το δεύτερο μισό του 10ου αιώνα, στο πλαίσιο των προσπαθειών για την ενίσχυση του θρησκευτικού φρονήματος των Κρητικών, στις οποίες συγκαταλέγεται και η αποστολή στην Κρήτη του Νίκωνος του Μετανοείτε.
Ο Άγιος Ανδρέας ο εν τη Κρίσει και η Κρήτη επί εικονομαχίας
Μελετάται η ιστορία της μονής του Αγίου Γεωργίου του Απανωσήφη από την ίδρυσή της, κατά την τελευταία περίοδο της βενετοκρατίας, ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Πληροφορίες αντλούνται κυρίως από χειρόγραφα της μονής, έγγραφα του Τουρκικού Αρχείου Ηρακλείου και προφορικές παραδόσεις. Παράλληλα εξετάζεται η ιστορία ορισμένων μετοχίων της, όπως η πλησιόχωρη μονή του Αστρατήγου, η μονή της Θεοτόκου κοντά στο Βενεράτο κι ο ναός του Αγίου Γεωργίου στο Αϊδίνι της Μ. Ασίας. Δημοσιεύονται, μεταξύ άλλων, ένα απόσπασμα της Διηγήσεως περί του πώς και τίνι τρόπω συνεστήθη και ανηγέρθη η αγία αύτη Μονή, που συνέγραψε ο ιεροδιάκονος Ιάκωβος το 1864, καθώς κι ένας παρακλητικός κανόνας στον Άγιο Γεώργιο του Απανωσήφη, που συνετέθη την περίοδο της πολιορκίας του Χάνδακα από τους Οθωμανούς.
Ο Άγιος Γεώργιος ο Απανωσήφης (Ιστορία μιας Μονής).
Στην Καινή Διαθήκη σπανίζουν τα παραθέματα από έργα εθνικών συγγραφέων. Ένας, ωστόσο, στίχος από τα Φαινόμενα του Αράτου και δύο από τους στίχους ενός τετραστίχου που αποδίδεται στον Επιμενίδη αναφέρονται από τον απόστολο Παύλο, στην ομιλία του στον Άρειο Πάγο της Αθήνας και στην επιστολή του προς τον απόστολο Τίτο στην Κρήτη. Τα έργα των δύο παραπάνω συγγραφέων δεν αποκλείεται να είχε συμβουλευτεί ο Παύλος κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στην Αθήνα· ίσως μάλιστα να περιέχονταν σε κάποια συλλογή ποιημάτων που προερχόταν από στωικούς κύκλους. Καθοριστική για το ενδιαφέρον του Παύλου για τον Επιμενίδη ειδικότερα θα πρέπει να υπήρξε η παράδοση που συνέδεε τη δράση του κρητικού προφήτη στην Αθήνα με την ίδρυση βωμών σε ανώνυμους ή άγνωστους θεούς.
Ο απόστολος Παύλος και το τετράστιχον του Επιμενίδου.
Στο ερειπωμένο χωριό Αρτός της επαρχίας Ρεθύμνης υπάρχει κατάγραφος ναΐσκος του Αγίου Γεωργίου των αρχών του 15ου αιώνα. Μελετάται η αρχιτεκτονική του και εξετάζεται λεπτομερώς ο γραπτός του διάκοσμος. Στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας εικονίζεται η Θεοτόκος. Στο βόρειο και το νότιο τοίχο υπάρχουν παραστάσεις που ανήκουν στον ευχαριστιακό, αγιολογικό κι ευαγγελικό κύκλο, σε ζώνες. η χαμηλότερη από αυτές εικονίζει ολόσωμους αγίους, η ενδιάμεση συνθέσεις που εμπνέονται από το συναξάριο του αγίου Γεωργίου και η ανώτερη το Δωδεκάορτο και άλλες ευαγγελικές κυρίως σκηνές. Ο δυτικός τοίχος καλύπτεται από τη Μέλλουσα Κρίση, που εκτείνεται και στα κοντινά τμήματα των μακρών πλευρών της εκκλησίας. Οι τοιχογραφίες μαρτυρούν ενημέρωση στις νέες εξελίξεις της κωνσταντινουπολίτικης τέχνης. Διαπιστώνονται επίσης αναμνήσεις της Μακεδονικής σχολής και ανατολικές επιδράσεις.
Ο εις Αρτόν Ρεθύμνης ναΐσκος του Αγίου Γεωργίου
Εξετάζονται ορισμένα βασικά ζητήματα που αφορούν στη συγγραφική παραγωγή του κρητικού ποιητή Στέφανου Σαχλίκη, όπως η κειμενική παράδοση και η χρονολόγηση των έργων του, τα βιογραφικά στοιχεία του ποιητή που συνάγονται από αυτά, η γλώσσα του, ο τρόπος με τον οποίο συνέθεσε τους ποιητικούς κύκλους, το περιεχόμενο, το ύφος και το είδος καθενός και οι μαρτυρίες που παρέχουν για την εποχή τους. Κύρια χαρακτηριστικά των ποιημάτων του Σαχλίκη θεωρούνται ο ρεαλισμός και η διδακτικοσατιρική διάθεση, η ειρωνική στάση απέναντι στον κλήρο, η χρήση της δημώδους γλώσσας και η μίμηση της λαϊκής παράδοσης. Με τις συγκεκριμένες ιδιομορφίες τους, τα κείμενα του κρητικού συγγραφέα προσεγγίζουν την ευρωπαϊκή προαναγεννησιακή λογοτεχνική παραγωγή.
Ο Κρής ποιητής Στέφανος Σαχλίκης.
Πρόκειται για λεπτομερή κατάλογο 194 επιστολών από την αλληλογραφία του Επισκόπου Κυθήρων Μαξίμου Μαργουνίου (1549-1602), από τα χειρόγραφα του Parisini Supplément grec αρ. 621, 1310 και 1334. Προηγείται μια σύντομη βιογραφία του Κρητικού κληρικού και λογίου. Η περιγραφή κάθε επιστολής περιλαμβάνει τη διεύθυνση και την ημερομηνία στα Γαλλικά και τα Ελληνικά και την αρχή της επιστολής στα Ελληνικά. Παρατίθενται πίνακες συμφωνιών μεταξύ των χειρογράφων, ευρετήριο πρώτων γραμμών και ευρετήριο κυρίων ονομάτων. Οι επιστολές γράφτηκαν την εποχή της διαμονής του Μαργουνίου στη Βενετία το 1569-1601 και οι περισσότερες είναι του 1590-91. Το μεγαλύτερο μέρος των επιστολών γράφτηκε από τον ίδιο τον Μαργούνιο και απευθύνεται σε πάνω από 50 άτομα. Υπάρχουν και επτά δευτερεύοντα έργα του Επισκόπου.
Ο Μάξιμος Μαργούνιος και οι παρισινές συλλογές της αλληλογραφίας του.
Ένα χιλιόμετρο βορινά του Φόδελε σώζεται ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου, χτισμένος πάνω στα ερείπια παλαιότερης βασιλικής. Τα ορατά τμήματα της τοιχοδομής της παραπέμπουν σε γνήσιο τύπο ανατολικής θολωτής βασιλικής του 11ου ή του 12ου αιώνα. Ορισμένα γλυπτά της στοιχεία σώζονται στη νεότερη εκκλησία και άλλα έχουν μεταφερθεί στους ναούς του Αγίου Γεωργίου στο Φόδελε και του Αγίου Παντελεήμονα στην τοποθεσία Ρέρες. Ο ναός των Εισοδίων εντάσσεται στην κατηγορία των δικιονίων σταυροειδών, με λιθόκτιστους πεσσούς στη θέση των κιόνων. Από τον αρχικό εικονογραφικό του διάκοσμο σώζονται μόνο υπολείμματα. Σύμφωνα με κτητορική επιγραφή, που αντιγράφηκε προτού εξαφανιστεί τελείως, η ανέγερση του ναού αυτού πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή του Μιχαήλ Μελισσουργού και της οικογένειάς του, δύο δεκαετίες μετά το σεισμό του 1303/1304.
Ο ναός των Εισοδίων και μια παλαιότερη βασιλική στο Φόδελε.
Κατά την πρώτη περίοδο της Κρητικής Επανάστασης καθοριστικές για την έκβαση του αγώνα υπήρξαν τόσο οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του γενικού αρχηγού του τμήματος Ρεθύμνου Πάνου Κορωναίου, όσο και οι διαμάχες του με τους αρχηγούς της ανατολικής Κρήτης Δ. Πετροπουλάκη και Μ. Κόρακα. Τα παρασκήνια των πολεμικών συρράξεων που διεξήχθησαν από τον Ιανουάριο ως τον Ιούλιο του 1867, καταλήγοντας στην αποτυχία των επαναστατών να αντικρούσουν τα στρατεύματα του Ομέρ στο Λασίθι, παρουσιάζονται μέσω επιστολών που αντάλλαξαν οι αγωνιστές με την Κεντρική Επιτροπή Αθηνών, την Επιτροπή των Κρητών στη Σύρο, τη Γενική Συνέλευση και την Προσωρινή Κυβέρνηση της Κρήτης, καθώς και με άλλους πολιτικούς παράγοντες, συναγωνιστές και οικείους τους. Το υλικό εντοπίστηκε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης.
Ο Πάνος Κορωναίος και η εκστρατεία του Ομέρ στο Λασίθι (από τα παρασκήνια του κρητικού αγώνα του 186
Ο Samuel Howe και η κρητική επανάσταση του 1866.
Δημοσίευση επιστολής του 1596 του Βενετού ιατρού Onorio Belli, όπου περιγράφεται ο ισχυρός σεισμός της 16 Νοεμβρίου 1595 και οι επιπτώσεις του στην πόλη των Χανίων. Η επιστολή προς τον Alfonso Ragona παρουσιάζεται στα Ιταλικά καθώς και σε ελληνική μετάφραση του Στ. Σπανάκη. Ο Belli διορίστηκε προσωπικός ιατρός του γενικού προβλεπτή της Κρήτης Grimani το 1583 και τον συνόδευσε στον γύρο του νησιού. Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε και τη βάση της Ιστορίας της Κρήτης του Belli, έργο το οποίο έχει σήμερα χαθεί αλλά διατηρείται με τη μορφή σύνοψης από τον Apostolo Zeno. Η επιστολή είναι από το χειρόγραφο MS R 122 sup. της Biblioteca Ambrosiana του Μιλάνου.
Ο σεισμός των Χανίων του 1595.
Παρουσιάζεται το χρονικό της ανακάλυψης ενός ηγεμονικού τάφου και των λειψάνων παρακείμενου συνοικισμού στον όρμο του Σταφύλου στη Σκόπελο, την αρχαία Πεπάρηθο, και αναλύονται τα ιστορικά στοιχεία που προκύπτουν από τη μελέτη των ανασκαφικών δεδομένων. Τα ευρήματα χρονολογούνται στην πλειονότητά τους στα μέσα του 15ου π.Χ. αιώνα και μαρτυρούν την ύπαρξη στενών σχέσεων ανάμεσα στη μινωική Κρήτη, τη μυκηναϊκή ηπειρωτική Ελλάδα και τις αποικίες των Μινωιτών στις Σποράδες. Τα συμπεράσματα ενισχύονται με τη διερεύνηση της αρχαίας παράδοσης για τον ήρωα Στάφυλο, τον πρώτο οικιστή της περιοχής, που συνδέεται τόσο με την πρώτη εγκατάσταση των Κρητών στην Πεπάρηθο όσο και με την επακόλουθη επέκταση της συστηματικής αμπελοκαλλιέργειας. Αρχαία τοπωνύμια που επιβιώνουν στη Σκόπελο επιβεβαιώνουν την ιστορική βάση του κρητικού αποικισμού.
Ο τάφος του Σταφύλου και ο μινωικός αποικισμός της Πεπαρήθου
Σύμφωνα με έναν ευρύτατα διαδεδομένο λαϊκό θρύλο, ο αρχιερέας των Ιουδαίων Καϊάφας, ο οποίος συνετέλεσε αποφασιστικά στην καταδίκη του Χριστού, πέθανε και τάφηκε στην Κρήτη. Τις πρώτες σχετικές πληροφορίες παρέχει το απόκρυφο Ευαγγέλιο του Νικοδήμου. Την ύπαρξη τάφου του Καϊάφα στην Κνωσό μαρτυρούν ο φλωρεντινός αρχιεπίσκοπος Cristoforo Buondelmonti, που ταξίδεψε στην Κρήτη το 1415-16, ο άγγλος περιηγητής Richard Pococke το 1739 και ο επίσης άγγλος Pashley, που επισκέφτηκε το νησί το 1834. Τα ίχνη του τάφου αυτού εξαφανίστηκαν όταν το 1882 άρχισε να κατασκευάζεται ο δρόμος που οδηγεί από το Ηράκλειο στις Αρχάνες. Στην ίδια περιοχή υπήρχε και το ομώνυμο χωριό Καϊάφα. Μαρτυρείται σε ελληνικές, βενετικές και οθωμανικές πηγές, που χρονολογούνται από τον 13ο ως τον 17ο αιώνα.
Ο θρύλος περί του τάφου και του χωρίου Καϊάφα εν Κρήτη.
Στη Μονή Διονυσίου του Αγίου Όρους σώζονται πέντε εικόνες του ζωγράφου Ευφρόσυνου, οι οποίες απαρτίζουν μια Μεγάλη Δέηση. Σε αναθηματικό επίγραμμα, που τις συνοδεύει, αναφέρεται - μαζί με το όνομα του ζωγράφου - η χρονολογία (1542) και το όνομα του αφιερωτή. πιθανότατα πρόκειται για τον κρητικό ιερομόναχο Κλήμη Γαητάνη, ο οποίος κληροδότησε στη Μονή Διονυσίου την ιδιόκτητη κρητική μονή της Κεράς Καβαλαρέας. Από τη συγκριτική μελέτη της τεχνικής και της τεχνοτροπίας των πέντε εικόνων με άλλα έργα, τεκμαίρεται ότι ο Ευφρόσυνος εμπνεύστηκε από μνημεία της Μακεδονικής Σχολής, στα οποία προσέδωσε ιδεαλιστικότερο πνεύμα με τα μέσα που του παρείχε η κρητική τέχνη της εποχής. Κοντά σε αυτή την καλλιτεχνική αντίληψη έμειναν οι ζωγράφοι φορητών εικόνων στην Κρήτη της αμέσως επόμενης περιόδου.
Ο ζωγράφος Ευφρόσυνος.
Στη Συλλογή Γιαμαλάκη περιέχονται τριακόσιοι πενήντα περίπου σφραγιδόλιθοι όλων των περιόδων του μινωικού πολιτισμού. Εντοπίστηκαν κυρίως στα Μάλια, στην Κνωσό και σε άλλες περιοχές της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης, και προέρχονται από τάφους, ανάκτορα και οικίες. Δημοσιεύονται τμηματικά, σε κατηγορίες ανάλογα με τη χρονολογία και το σχήμα τους. Το πρώτο αυτό τμήμα της μελέτης εστιάζεται στους πρωτοκρητικούς σφραγιδόλιθους της συλλογής, και μάλιστα στους πρισματικούς, των οποίων παρέχεται περιγραφικός κατάλογος με ενδείξεις για την προέλευση και το σχήμα του καθενός, το υλικό κατασκευής, τις διαστάσεις, την κατάσταση συντήρησης, την ποιότητα εκτέλεσης και τα θέματα των σφραγίδων που περιέχουν. Δημοσιεύονται παράλληλα φωτογραφίες των αποτυπωμάτων τους. Μελετώνται, τέλος, οι διακοσμητικοί και παραστατικοί κύκλοι των συγκεκριμένων απεικονίσεων στο πλαίσιο των αισθητικών αντιλήψεων της εποχής.
Οι μινωικοί σφραγιδόλιθοι της Συλλογής Γιαμαλάκη.
Από ελληνικές, λατινικές και ιταλικές κυρίως πηγές αντλούνται μαρτυρίες για την κατάσταση στην οποία περιήλθε ο ορθόδοξος κλήρος της Κρήτης μετά την προσάρτηση του νησιού στη βενετική επικράτεια. Μελετάται το εκκλησιαστικό καθεστώς που επιβλήθηκε από τις βενετικές αρχές, καθώς και η πολιτική που εφάρμοσαν απέναντι στο καθολικό και το ορθόδοξο δόγμα. Ανιχνεύονται, επίσης, οι αντιδράσεις των ορθοδόξων ιερέων των πόλεων και της υπαίθρου, οι συνθήκες υπό τις οποίες γινόταν η χειροτονία τους, οι δικαιοδοσίες και τα καθήκοντά τους, η στάση τους ως προς την ένωση των εκκλησιών, το μορφωτικό τους επίπεδο και η ηθική τους στάθμη. Παρατίθενται οι σχετικές πληροφορίες που παρέχουν οι Giacomo Foscarini, Giulio Garzoni, Zuane Mocenigo, Benedetto Moro και Francesco Morosini στις αναφορές τους.
Οι ορθόδοξοι παπάδες επί Ενετοκρατίας και η χειροτονία αυτών.
Τα οικογενειακά επίθετα Μιλιαράς – Μιλιαράκης και το όνομα του χωριού Μιλιαράδω προέρχονται ετυμολογικά από τη λέξη μιλιάριν ή μιλιάριον. Ο όρος παραδίδεται από μεσαιωνικά κείμενα και λεξικά και δηλώνει το χάλκινο κυρίως οικιακό σκεύος που έχει σχήμα κόλουρου κώνου και χρησιμοποιείται σαν καζάνι για το βράσιμο του νερού, το πλύσιμο κ.λπ. Οι επαγγελματίες που κατασκεύαζαν ή επιδιόρθωναν τα μιλιάρια ονομάζονταν μιλιαράδες. Δεν αποκλείεται μια τέτοια επαγγελματική οικογένεια να ήλθε από την Κωνσταντινούπολη στην Κρήτη, είτε όταν έγινε ο εποικισμός του νησιού από τους Βυζαντινούς, αφού το ανέκτησαν από τους Άραβες, είτε μετά την άλωση της Πόλης το 1453. Η επαγγελματική αυτή οικογένεια θα πρέπει στη συνέχεια να έδωσε το όνομά της και στον τόπο εγκατάστασής της.
Το οικογενειακό επίθετο Μιλιαράς
Μετά την άλωση της Κρήτης από τους Οθωμανούς (1669), οι Βενετοί διατήρησαν τα φρούρια της Σούδας και της Σπιναλόγκας. Στο φρούριο της Σούδας κατέφυγαν αρκετές κρητικές οικογένειες, που επιχειρούσαν να εξασφαλίσουν τα προς το ζην με το ψάρεμα, με μικρής κλίμακας εμπορικές συναλλαγές ή και με την επαιτεία. Σε ορισμένες από τις οικογένειες αυτές παρέχονταν μικρές ποσότητες τροφίμων από τη βενετική πολιτεία. Στο Κρατικό Αρχείο Βενετίας σώζεται μια απογραφή όλων των κρητικών οικογενειών που βρίσκονταν στο φρούριο, σε δύο κατηγορίες ανάλογα με το εάν λάμβαναν το βοήθημα ή όχι. Συντάχθηκε τον Δεκέμβριο του 1713 από τον έκτακτο Προνοητή της Σούδας Αλβίζε Μάνιο και απεστάλη στον Γενικό Προνοητή Θαλάσσης Αυγουστίνο Σαγρέδο. Το έγγραφο δημοσιεύεται σε ελληνική μετάφραση.
Ονομαστικός κατάλογος των εν Σούδα Κρητών του 1713.
Περιλαμβάνει φωτογραφικό υλικό ανά περιοχή.
Π78 - Φωτογραφικό υλικό της Ιστορία Νομού Λασιθίου.
Αρχείο CSV που περιέχει τον Τίτλο, την Περιγραφή, το Μορφότυπο και το URL για κάθε πόρο του συνόλου δεδομένων.
Π78 - Λαογραφία - Ήθη και Έθιμα - Νομός Ηρακλείου
Π78 - Περιβάλλον - Φυσική Γεωγραφία Λασιθίου
Π78 - Περιβάλλον - Χλωρίδα
Π78 - Περιβάλλον - Πανίδα
Π78 - Περιβάλλον - Ψηφιακό Βοτανικό Μουσείο
Π78 - Πολιτισμός - Εκκλησιαστικά Κειμήλια Μονής Γωνιάς Νομός Χανίων.
Π78 - Πολιτισμός - Εκκλησιαστικά Κειμήλια Μονής Πρέβελης, Ν. Ρεθύμνου
Π78 Πολιτισμός - Ιστορία Φουρνής - Περίοδος Ενετοκρατίας
Π78 - Πολιτισμός - Ιστορική Ανασκόπηση Νήσου Κρήτης και η Ιστορία Νομού Λασιθίου.
Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τόμος ΙΑ'
Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τομος ΙΒ'
Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τόμος ΙΔ'
Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τομος ΙΓ'
Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τόμος Θ'
Π78 - Πολιτισμός - Λαογραφία - Ήθη και Έθιμα.
Π78 - Πολιτισμός - Ναοί και Ιερές Μονές Νομού Λασιθίου.
Π78 - Πολιτισμός - Προσωπικότητες - Λιλή Ζωγράφου
Π78 - Πολιτιστμός- Κρητικά Χρονικά Τομος Ε'
Π78 - Πολιτιστμός- Κρητικά Χρονικά Τομος Γ'
Π78 - Πολιτιστμός- Λαογραφία - Ήθη - 'Εθιμα - Νομός Χανίων
Π78 - Πολιτιστμός- Λαογραφία - Ήθη - 'Εθιμα - Νομός Λασιθίου.
Π78 - Τουρισμός
Πανίδα
Το παραινετικό ποίημα του κρητικού ποιητή Στέφανου Σαχλίκη, με το οποίο συνιστά στο γιο ενός παλιού του φίλου, το Φραντζισκή, να αποφεύγει τα ζάρια, τις πόρνες και τα νυχτοπερπατήματα, εκδίδεται κριτικά βάσει του κώδικα ΙΙΙ ΑΑ 9 της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Νάπολης. Στην εισαγωγή που προτάσσεται της έκδοσης παρουσιάζονται τα πορίσματα από τη σύγκριση της συγκεκριμένης παραλλαγής με τις παραλλαγές των χειρογράφων του Montpellier και του Παρισιού, γνωστές από την έκδοση του G. Wagner (Λειψία 1874). Υποστηρίζεται η υπόθεση της προέλευσης και των τριών από ένα κοινό πρότυπο, το οποίο θα πρέπει να είχε υπόψη του ο μεταγενέστερος ποιητής Μάρκος Δεφαράνας κατά τη σύνθεση του έργου του Λόγοι διδακτικοί. Η έκδοση συνοδεύεται από σχόλια και γλωσσάρι.
Το παραινετικό ποίημα του Σαχλίκη κατά την αδημοσίευτη παραλλαγή του κώδικα της Νάπολης.
Παρέχεται πιστή μεταγραφή της Απαρνημένης των Χανιών από το αυτόγραφο του ποιητή και νέα φιλολογική της έκδοση. Το έργο αποδίδεται σε κάποιον λόγιο Κρητικό των αρχών του 16ου αιώνα, που προσπάθησε να διασκευάσει το Β΄ ειδύλλιο του Θεοκρίτου, προσαρμόζοντάς το στη σύγχρονή του εποχή. Επίσης, επισημαίνεται ότι ο εκδότης της Φυλλάδας του Γαϊδάρου Λευτέρης Αλεξίου δεν έλαβε υπόψη την πρώτη βενετική έκδοση του έργου, η οποία αποκαθιστά ορισμένα χωρία του, και προχώρησε σε άστοχες διορθώσεις. Υπογραμμίζεται, τέλος, ότι τόσο ο Στέφανος Ξανθουδίδης, που εξέδωσε την Ερωφίλη, όσο και ο Στυλιανός Αλεξίου, που έκανε παρατηρήσεις για την κριτική της αποκατάσταση, δεν συμβουλεύτηκαν την πρώτη της έκδοση από τον Ματθαίο Κιγάλα. πίσω από τους λόγιους τύπους του Κιγάλα διακρίνονται ενίοτε καλύτερες γραφές.
Παρατηρήσεις σε Κρητικά κείμενα.
Ανάπλαση του περιεχομένου των Μεσσηνιακών του Ριανού από τα εννέα σωζόμενα αποσπάσματα. Βάσει συγκριτικών μαρτυριών από άλλα κείμενα, εικάζεται ότι το έπος συμπεριλάμβανε τη σύγκρουση στην Ιρά, την ανακωχή την περίοδο των Υακίνθιων, τους γάμους των γυναικών συγγενών του Αριστομένη με ευγενείς της Αρκαδίας και τη φυγή προς τη Ρόδο, και πιθανώς επίσης αναφορές στις δραστηριότητες του Κλεομένη στην Αρκαδία και την επιστροφή του στη Σπάρτη, και την επίσκεψη του Αριστομένη στους Δελφούς. Από την άλλη, ισχυρίζεται ότι καμία μακροχρόνια σύγκρουση ανάμεσα στην Αρκαδία και τη Μεσσήνη δεν εκδηλώθηκε στις αρχές του 5ου αιώνα, και επομένως τίποτε σχετικό δεν θα εμφανίστηκε στα Μεσσηνιακά.
Παρατηρήσεις στα Μεσσηνιακά του Ριανού του Βηναίου
Κοντά στο χωριό Μουρνιές των Χανίων βρίσκεται η Αγία Μονή, η οποία είναι μετόχι της μονής Μεγίστης Λαύρας του Άθω. Σε πτυχές της ιστορίας της αναφέρονται δύο έγγραφα που δημοσιεύονται με σύντομα σχόλια. Πρόκειται για το βεβαιωτήριο, με το οποίο ο οικουμενικός πατριάρχης Παρθένιος Δ΄ διασφάλιζε τα προνόμια της μονής τον Φεβρουάριο του 1657, ενόσω βρισκόταν σε εξέλιξη η πολιορκία του Χάνδακα, καθώς και για ένα σημείωμα του 1729 από αθωνίτικο κώδικα σχετικά με το καθεστώς, το ανθρώπινο δυναμικό και τις τύχες της από τα τέλη του 16ου αιώνα έως και την πρώτη περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας.
Πατριαρχικόν γράμμα περί της Αγίας Μονής μετοχίου της Μ. Λαύρας εν Κυδωνία (1659).
Στα κατάστιχα των νοταρίων Νικολάου και Φραγκίσκου Βελάνου, που φυλάσσονται στο Κρατικό Αρχείο Βενετίας, εντοπίστηκαν πέντε διαθήκες Κρητικών. Δύο από αυτές είναι γραμμένες στα ιταλικά και τρεις σε ελληνική γλώσσα. Πρόκειται για: α) τη διαθήκη του ευγενούς Γεωργίου Βλάχου, που συντάχθηκε στον Χάνδακα το 1641. β) τη διαθήκη της Σοφίας Στεριανοπούλου, χήρας του Κωνσταντίνου Γρηγορόπουλου (Βενετία 1668). γ) τη διαθήκη της Βιόλας Περδικάρη από το Ρέθυμνο (Βενετία 1670). δ) τη διαθήκη της Καλέργας Καλλέργη, χήρας του ευγενούς Μαρίνου Κορνάρου (Βενετία 1673). ε) τη διαθήκη του ιερέα και αγιογράφου Εμμανουήλ Παντουβά (Βενετία 1691). Όσα από τα έγγραφα αυτά έχουν συνταχθεί στα ελληνικά, δημοσιεύονται στο πρωτότυπο, ενώ τα υπόλοιπα σε πλήρη ή αποσπασματική ελληνική μετάφραση.
Πέντε διαθήκαι Κρητών από τα αρχεία της Βενετίας.
Σε τοιχογραφία του ναού των Αγίων Αποστόλων στο χωριό Πλεμενιανά εικονίζεται ο απόστολος Βαρθολομαίος όρθιος και γυμνός με το γδαρμένο δέρμα του ριγμένο πάνω στον δεξιό του ώμο. Πρόκειται για μια έντονα ρεαλιστική παράσταση, μοναδική στην ορθόδοξη εικονογραφία. Απομακρύνεται από την ορθόδοξη αγιολογική και εικονογραφική παράδοση για τον σταυρικό θάνατο του αποστόλου, η οποία επικράτησε μετά την εικονομαχία. Αντίθετα, στις καθολικές αγιολογικές πηγές, που στηρίζονταν μεταξύ άλλων σε μια απόκρυφη λατινική διήγηση, αναφέρονται και οι δυο τύποι μαρτυρίου. το θέμα της εκδοράς κυριάρχησε στη δυτική εικονογραφία. Συνεπώς, ο λαϊκός ζωγράφος των Πλεμενιανών ακολούθησε δυτικό πρότυπο, το οποίο μετέφερε στη βυζαντινή τεχνοτροπία. Οι δυτικές επιδράσεις στην ορθόδοξη θρησκευτική τέχνη της Κρήτης χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης
Περί μίαν Κρητικήν τοιχογραφίαν.
Περιβάλλον - Εδαφος - Υπέδαφος
Ένα πήλινο ομοίωμα μυκηναϊκού φορείου, πιθανώς της ΥΕ ΙΙΙ περιόδου, αγοράστηκε από τον J. Cook στο κατάστημα ενός εμπόρου αρχαιοτήτων της Αθήνας και δωρίσθηκε στη συλλογή της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής. Η χρήση φορητού καθίσματος στη μυκηναϊκή κυρίως Ελλάδα μαρτυρείται και από μια τοιχογραφία των Μυκηνών. Η συνήθεια προήλθε από τη μινωική Κρήτη. στα ανάκτορα της Κνωσού έχουν βρεθεί θραύσματα ενός πήλινου φορείου και λείψανα μιας τοιχογραφίας που ενδεχομένως παρίστανε πομπή με τον βασιλέα-αρχιερέα μέσα σε φορείο. Το μεταφορικό αυτό μέσο ήταν σε χρήση στην Αίγυπτο ήδη στο Αρχαίο Βασίλειο και αργότερα στη Μεσοποταμία. Στη Δύση η συνήθεια ήλθε από την Ανατολή. Αναφορές σε φορητά καθίσματα υπάρχουν σε Έλληνες συγγραφείς. Ωστόσο η χρήση τους δεν έφτασε ως τους ελληνικούς χρόνους.
Πήλινο ομοίωμα μυκηναϊκού φορείου.
Κατά την εξορία του ο Ερωτόκριτος έστειλε στον πατέρα του και στον φίλο του Πολύδωρο δύο γράμματα με τον υπηρέτη του Πιστέντη. Η εμπιστοσύνη που έδειχνε ο Ερωτόκριτος στο συγκεκριμένο υπηρέτη διαφαίνεται σε πολλά χωρία του κειμένου. υποδηλώνεται, επίσης, από το όνομα του ήρωα. Ωστόσο, στο στίχο Δ 800 ο ποιητής φαίνεται να χαρακτηρίζει τον Πιστέντη "πολλά κουρφό προδότη". Μολονότι η γραφή παραδίδεται και από το χειρόγραφο του Λονδίνου και από τις πρώτες εκδόσεις, μπορεί να θεωρηθεί εσφαλμένη εφόσον ανατρέπει το νόημα του κειμένου. Προτείνεται η διόρθωση του "προδότη" σε "ποδότη". Η λέξη έχει μεταξύ άλλων τη σημασία του απεσταλμένου, του μαντατοφόρου. Διερευνάται η ετυμολογική προέλευσή της, καθώς και η παρουσία της σε δημώδη λογοτεχνικά έργα και σε νεοελληνικές διαλέκτους.
Ποδότας-Αποδότης, διορθωτικά εις χωρίον του Ερωτοκρίτου.
Οι Πόλεις - Οικισμοί δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του υποέργου Emeric του έργου CRINNO.
Πόλεις - Οικισμοί
Με αφορμή μια μνεία του Λέοντα Αλλατίου, εντοπίστηκε στη βιβλιοθήκη του ελληνικού κολλεγίου του Αγίου Αθανασίου στη Ρώμη ένα άγνωστο θεατρικό κείμενο με τίτλο "Τραγωδία ονομαζομένη Ευβιένα... ποιηθήσα υπό του κυρού Θεοδώρου Μοντζελέζε", που τυπώθηκε στη Βενετία το 1646. Περιγράφεται το μοναδικό σωζόμενο αντίτυπο του έργου και συνοψίζεται η υπόθεσή του. Αναδεικνύονται η παραμυθική του οικονομία και η τεχνική αφέλεια που διέπει τη σκηνική του διάρθρωση. Ανιχνεύεται η διάδοση ορισμένων λαογραφικών μοτίβων που περιέχει στην Ελλάδα και τη Δύση. Εξετάζονται τα κοινά στοιχεία του με την ιταλική λαϊκή παράσταση της Στέλλας (Rappresentazione di Stella) και με την κρητική Θυσία του Αβραάμ. Τίθενται, τέλος, τα ζητήματα του τρόπου σύνθεσής του, της πατρότητάς του και των χωροχρονικών του συντεταγμένων.
Προεισαγωγικά στην "Ευβιένα", "τραγωδία ποιηθείσα υπό του κυρού Θεοδώρου Μοντζελέζε".
Παροτρύνει εκείνους που ενδιαφέρονται για το σεμινάριο να κάνουν αίτηση.
Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος Σεμιναρίου.
Παρουσίαση ενός συγκεκριμένου γεγονότος του 1859, όταν ένας χωρικός από τις Καλύβες Σφακίων ζήτησε την προστασία του καθολικού ιερέα Σεραφείμ από τις διαρπαγές Τούρκων στρατιωτών. Ο Σεραφείμ απευθύνθηκε στον Γάλλο Πρόξενο, ο οποίος μεσολάβησε ώστε να μετατεθεί η τουρκική φρουρά από το χωριό. Το γεγονός αυτό προκάλεσε αναστάτωση στους νομούς Χανίων και Ρεθύμνου, καθώς μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζήτησε να ασπαστεί τον καθολικισμό για να τύχει της προστασίας της Καθολικής Εκκλησίας. Το θέμα έλαβε διπλωματικές διαστάσεις, είχε σοβαρές επιπτώσεις στις γαλλοτουρκικές σχέσεις και προκάλεσε την επέμβαση του Μητροπολίτη Κρήτης. Η έκθεση του ζητήματος γίνεται με βάση τις σχετικές επιστολές από το αρχείο του Γαλλικού Προξενείου Χανίων, οι οποίες παρατίθενται στα Γαλλικά με σύντομη περιγραφή στα Ελληνικά.
Προσπάθεια προσηλυτισμού των Κρητών εις τον καθολικισμόν κατά τον ΙΘ' αιώνα.
Μία θέση πρωτομινωικών ταφών του τύπου των “βραχωδών στεγασμάτων” (rock shelters) εντοπίστηκε στο ύψωμα Κορφή του Βαθιά ή Τειχίδα κοντά στο Κανλί Καστέλλι Ηρακλείου. Τα κεραμικά και χάλκινα αντικείμενα, που απέδωσε η ανασκαφή, περιγράφονται και κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το σχήμα και την τεχνική κατασκευής τους. Στα ευρήματα συμπεριλαμβάνονται και αγγεία, τα οποία χρονολογούνται ανάμεσα στους ΠΜ IB και τους ΠΜ IIA χρόνους και ομοιάζουν με αγγεία που βρέθηκαν στο πρώτο στρώμα της Τροίας και σε πρώιμους κυκλαδικούς τάφους. Εντοπίστηκαν επίσης ανθρώπινα οστά, αποτεθειμένα ανάκατα και με ίχνη πυράς, σύμφωνα με ταφικά έθιμα ήδη γνωστά από άλλες κρητικές πρωτομινωικές ταφές. Χάρη στα νέα αυτά αρχαιολογικά ευρήματα επανεκτιμάται η σημασία που είχε η περιοχή του Κανλί Καστελλίου κατά τους πρωτομινωικούς χρόνους.
Πρωτομινωικαί ταφαί παρά το Κανλί Καστέλλι Ηρακλείου
Πρότυπο της τραγωδίας Ζήνων είναι το ομώνυμο λατινικό δράμα του Άγγλου ιησουίτη [Joseph Simons], που εκδόθηκε στη Ρώμη το 1648. Η σύνθεσή της τοποθετείται στην Κρήτη, στην περίοδο που μεσολάβησε από την έκδοση του λατινικού κειμένου ως την άλωση του Χάνδακα. Προκειμένου να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο ο άγνωστος κρητικός ποιητής επεξεργάστηκε το λατινικό πρότυπό του, συγκρίνονται αναλυτικά οι υποθέσεις των δύο έργων. Προκύπτει το συμπέρασμα ότι ο Ζήνων ακολουθεί το δράμα του Simons τόσο στην όλη θεατρική οικονομία όσο και στον τρόπο ανέλιξης των γεγονότων. προσαρμόζεται, ωστόσο, στις πνευματικές απαιτήσεις και τις δεκτικές ικανότητες του νέου κοινού του. Η γλώσσα έχει χαρακτηριστικά στοιχεία τόσο του δυτικού όσο και του ανατολικού κρητικού ιδιώματος. Ο στίχος είναι ομοιοκατάληκτος δεκαπεντασύλλαβος.
Το πρότυπον του Ζήνωνος.
Ψηφιακό Βοτανικό Μουσείο
Δημοσιεύεται η Ριμάδα για τη θρόνιαση της Μητρόπολης του Αγίου Μηνά με βάση το αυτόγραφο του συντάκτη της Νικολή Μαρκάκη από το Χουδέτσι. Το έργο είχε ολοκληρωθεί στις 5 Μαΐου 1895, είκοσι μέρες μετά το γεγονός που παρουσίαζε. Αναδεικνύει τον πατριωτισμό και τη θρησκευτικότητα του απλοϊκού ριμαδόρου. Γράφηκε σε δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους και στη γλώσσα των χωριών της ανατολικής Κρήτης με στοιχεία δανεισμένα από τις εφημερίδες της εποχής και τη φρασεολογία της διοίκησης. Στην εισαγωγή, που προτάσσεται του κειμένου, γίνεται μια εκτενής ιστορική ανασκόπηση της τελευταίας περιόδου της τουρκικής κυριαρχίας στην Κρήτη. Η ίδρυση της μητρόπολης συνδέεται με την αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανεξιθρησκίας μέσω του Χάτι-Χουμαγιούν, που εκδόθηκε μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο.
Ριμάδα για τη θρόνιαση της Μητρόπολης του Αγίου Μηνά.
Μελετώνται οι κύριες αρχιτεκτονικές μορφές του σφακιανού σπιτιού σε συνάρτηση με την ιδιοσυγκρασία των κατοίκων της περιοχής και με τους γεωφυσικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς και ιστορικούς παράγοντες που συνθέτουν τον περίγυρό τους. Οι συγκεκριμένοι τύποι κτιρίων ανήκουν στην κατηγορία των επιπεδόστεγων πλατυμέτωπων μονόσπιτων και χαρακτηρίζονται από ανεπιτήδευτη λιτότητα. Κατασκευάζονται κυρίως από πέτρες και ξύλα κι έχουν χωμάτινο δώμα. Βασικό αρχιτεκτονικό στοιχείο τους είναι η λίθινη καμάρα, η οποία σηκώνει το μισό βάρος της στέγης και δημιουργεί ιδιαίτερους χώρους (σπάλες και καντούνια) με λειτουργική αυτονομία. Τείνουν να είναι κτιριολογικά αδέσμευτοι. στη μεγάλη αυλή, που τους περιβάλλει, μπορούν να υπάρχουν και άλλοι βοηθητικοί χώροι. Παρουσιάζονται οκτώ τέτοια κτίρια, τα οποία βρίσκονται σε διαφορετικούς οικισμούς της περιοχής και αποτελούν αντιπροσωπευτικές παραλλαγές του σφακιανού καμαρόσπιτου.
Σφακιανά σπίτια.
Σε άρθρο του στον Θ΄ τόμο των Κρητικών Χρονικών ο Νικόλαος Παναγιωτάκης υποστήριξε ότι ο χαρακτηρισμός "προδότης", που αποδίδεται στον έμπιστο υπηρέτη του Ερωτοκρίτου στον στίχο Δ 800 του έργου, πρέπει να διορθωθεί σε "ποδότης", δηλαδή "απεσταλμένος". Ωστόσο η λέξη "προδότης" / "προδοτής" απαντάται σε άλλο χωρίο του ποιήματος με τη σημασία "πληροφοριοδότης", η οποία ταιριάζει και στον συγκεκριμένο στίχο. Το ρήμα "προδίδω", χωρίς την απόχρωση της "προδοσίας", υπάρχει σε κρητικά και άλλα παλαιότερα κείμενα. Η λέξη "ποδότης" δε σημαίνει "απεσταλμένος". στην κυριολεξία της δηλώνει τον πιλότο και γενικότερα τον οδηγό, εκείνον που υπεύθυνα κατευθύνει ένα έργο. Δεν σχετίζεται με τη λέξη "αποδότης", αλλά. με τα "πους"-"πόδι" στη χρήση τους ως ναυτικών όρων. Η λέξη "αποδότης" έχει τη σημασία "βοηθός".
Σημασιολογικά στον Ερωτόκριτο και σε άλλα κείμενα (προδίδω-προδότης, πους-ποδότης-ποδότας, αποδίδω-α
Σημειώσεις - Σκέψεις 10 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας- Ευριπίδης, Τίτλος- Τραγωδίες
Σημειώσεις - Σκέψεις 14 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - David Boadella , Τίτλος - Βίλχελμ Ράιχ η Ζωή
Σημειώσεις - Σκέψεις 14 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Τίτλος - Εξάρτηση και
Σημειώσεις - Σκέψεις 15 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας- Franz, Fanon, Τίτλος - Της Γης οι Κολασμένοι
Σημειώσεις - Σκέψεις 16 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - George Thomson, Τίτλος - Ιστορία του Ιουδαικο
Σημειώσεις - Σκέψεις 18 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Βασίλης Φίλιας, Τίτλος - Μαξ Βέμπερ
Σημειώσεις - Σκέψεις 19 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας- E. Jarololski, Τίτλος- Εισαγωγή στην Ιστορία τ
Σημειώσεις - Σκέψεις 20 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας- E. Jarololski , Τίτλος - Πώς Γεννιούνται, Ζουν
Σημειώσεις - Σκέψεις 20 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Gustav, Janus , Τίτλος- Κουβεντιάζοντας με το
Σημειώσεις - Σκέψεις 21 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Maurice Bardeche, Τίτλος - Histoire des Femme
Σημειώσεις - Σκέψεις 22 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας -, Τίτλος - Η Καταπιεστική Οικογένεια
Σημειώσεις - Σκέψεις 23 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Α. Γεωργίου, Τίτλος - Η Μυθολογία των Ελλήνων
Σημειώσεις - Σκέψεις 24 - Προβληματισμοί, Συγγρ. - Fr. Engels, Τίτλος - Η καταγωγή της Οικογ. της Ατ
Σημειώσεις - Σκέψεις 25 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Al. Camus, Τίτλος Καλιγούλας
Σημειώσεις - Σκέψεις 26 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Γ. Κορδάτος , Τίτλος - Η Σαπφώ και οι Κοινωνι
Σημειώσεις - Σκέψεις 27 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Χ. Θεοδωρίδης,Τίτλος - Επίκουρος
Σημειώσεις - Σκέψεις 28 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Hans, Peter, Duer, Τίτλος - Ονειρικός Κόσμος
Σημειώσεις - Σκέψεις 28 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - V. Reich, Τίτλος- Εγώ κι ο Φρόιντ
Σημειώσεις - Σκέψεις 30 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας- George Thomson, Τίτλος- Διαλέξεις για τον Αρχα
Σημειώσεις - Σκέψεις 31 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - N. P. Nillson, Τίτλος - Η Ιστορία της Αρχαίας
Σημειώσεις - Σκέψεις 32 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Σοφοκλής, Τίτλος- Αντιγόνη
Σημειώσεις - Σκέψεις 39 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Adolphe, Lods, Τίτλος - Ο Μωυσής
Σημειώσεις - Σκέψεις 7 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας -, Τίτλος- Βιβλιοκριτικές στα Έργα της Λίλης Ζωγ
Σημειώσεις - Σκέψεις 8 - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Robert Graves, Τίτλος - Οι Ελληνικοί Μύθοι
Σημειώσεις - Σκέψεις - Προβληματισμοί, Συγγραφέας - Ivan Illich, Τίτλος - Liberer - L'avenir
Σημειώσεις - Σκέψεις - Προβληματισμοί, Συγγραφέας- J. Morgan, Τίτλος- Η Πρωτόγονη Κοινωνία
Τα φρούρια της Σούδας και της Σπιναλόγκας, τα οποία είχαν παραμείνει στην κατοχή των Βενετών μετά την άλωση του Χάνδακα το 1669, κατελήφθησαν από τους Οθωμανούς το 1715. Όπως πληροφόρησε τον Βενετό Δόγη ο Γενικός Προνοητής Δολφίν στις 26 Νοεμβρίου του έτους αυτού, τόσο οι Προνοητές της Σούδας Αλβίζε Μάνιο και Πάολο Πασκουάλι όσο και ο Προνοητής της Σπιναλόγκας Φραγκίσκος Γιουστινιάν έκαναν το καθήκον τους, αλλά δεν μπόρεσαν να προβάλουν ισχυρή αντίσταση. Δημοσιεύονται σε ελληνική μετάφραση ορισμένα χωρία από την έκθεση που υπέβαλε ο Μάνιο στις 23 Νοεμβρίου 1715 στον Δολφίν σχετικά με την πολιορκία της Σούδας. Εκδίδεται επίσης η ελληνιστί γραμμένη προκήρυξη του Καπουδάν Πασά της 4ης Οκτωβρίου 1715 σχετικά με την παράδοση της Σπιναλόγκας.
Σούδα και Σπιναλόγκα. Πότε και πώς ηλώθησαν υπό των Τούρκων.
Στον κώδικα Mss. Ital. Cl. VII 918 (= 8392) της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης Βενετίας, που περιέχει πηγές κρητικής ιστορίας, συμπεριλαμβάνονται ορισμένες στατιστικές πληροφορίες για τη διοικητική διαίρεση της Κρήτης το 16ο αιώνα, για τα φρούρια, τα χωριά και τον πληθυσμό της. Η απογραφή τους ανάγεται στα τέλη του 16ου αιώνα, μετά το πέρας του μεγάλου λοιμού του 1592-1593 που μάστισε το νησί. Δημοσιεύεται στο μεγαλύτερο μέρος της στο ιταλικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση και εμπλουτίζεται με διεξοδικό σχολιασμό. Συνοδεύεται από ένα χάρτη των διαμερισμάτων και των καστελανιών της Κρήτης και από σχέδια των καστελίων Μυλοποτάμου, Αποκορώνου, Σελίνου και Σφακίων του Francesco Basilicata.
Στατιστικές ειδήσεις περί Κρήτης του τέλους του 16ου αιώνα.
Περιλαμβάνει κεραμικά από την 28η ΕΒΑ
Συλλογή Κεραμικών - Νομός Χανίων.
Η συλλογή περιλαμβάνει υφαντά - κεντήματα, πλεκτά - δαντέλες, χρηστικά αντικείμενα, διακοσμητικά αντικείμενα, ένδυση αξεσουάρ, κοσμήματα και έπιπλα. Κάποια από τα αντικείμενα ανήκουν στο Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη ενώ κάποια άλλα ανήκουν στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.
Συλλογή Μπουρλώτου
Η κρητική μονή του Αγίου Αντωνίου Βροντισίου χαρακτηριζόταν από έντονη πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση την τελευταία περίοδο της βενετικής κυριαρχίας. Οι πρώτες μαρτυρίες για την ύπαρξή της ανάγονται στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα. Άρχισε να ακμάζει στα τέλη του επόμενου αιώνα, όταν ηγούμενοί της διετέλεσαν ορισμένοι διαπρεπείς κρητικοί λόγιοι της εποχής, όπως ο Λαυρέντιος Μαρίνος. Παρουσιάζονται οι μαρτυρίες για την ιστορία της μονής και τη δράση του ανθρώπινου δυναμικού της από τον 15ο ως τον 19ο αιώνα. Πρόκειται κυρίως για αρχειακό υλικό από τα βενετικά αρχεία και το Τουρκικό Αρχείο Ηρακλείου, για ενθυμήσεις και σημειώματα σε κώδικες και για επιστολές που απηύθυναν στον Λαυρέντιο Μαρίνο ο Διονύσιος Κατηλιανός, ο Κύριλλος Λούκαρης, ο Μελέτιος Πηγάς και ο Μάξιμος Μαργούνιος.
Συμβολή εις την ιστορίαν της μονής Βροντισίου.
Όπως συνάγεται από το πλήθος των εγγράφων του Τουρκικού Αρχείου Ηρακλείου που αφορούν τα Σφακιά, η περιοχή υπήρξε αντικείμενο ιδιαίτερης μέριμνας από πλευράς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πλούσια είναι και η σχετική ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία. Ωστόσο, στην πραγμάτευση της ιστορίας των Σφακίων επικρατούν ορισμένες πλάνες, που οφείλονται είτε στην άγνοια των τουρκικών ιστορικών πηγών, είτε στον τοπικισμό και σε κάποια ρομαντική προκατάληψη. Προκειμένου να αποκατασταθεί η ιστορική αλήθεια και να προαχθεί η έρευνα, δημοσιεύονται 45 έγγραφα της περιόδου 1659-1770, που προέρχονται από το Τουρκικό Αρχείο Ηρακλείου. Αφορούν κυρίως το φορολογικό και διοικητικό σύστημα που ίσχυε στα Σφακιά, τη στάση των Σφακιανών απέναντι στους Οθωμανούς, καθώς και ποικίλες ακόμα πτυχές της τοπικής ιστορίας.
Συμβολή εις την ιστορίαν των Σφακίων (1645-1770).
Στις αρχές του 1841, ένοπλα μέλη των κρητικών επαναστατικών οργανώσεων της Αθήνας αποβιβάστηκαν στην επαρχία Σελίνου με σκοπό να υποκινήσουν εξέγερση, επωφελούμενοι των διαφορών μεταξύ του Σουλτάνου και του Μεχμέτ Αλί. Οι πρόξενοι των Μεγάλων Δυνάμεων και της Ελλάδας επιχείρησαν να μεσολαβήσουν για την πρόληψη της εξέγερσης και την αποχώρηση των επαναστατών, πράγμα που έγινε τελικά τον Μάιο του ίδιου έτους. Η έκθεση του θέματος γίνεται με βάση 20 σχετικά έγγραφα από το αρχείο του Γαλλικού προξενείο Χανίων προς το Υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας, είτε στα Ελληνικά είτε στα Γαλλικά. Συμπεριλαμβάνονται προκηρύξεις των επαναστατών και υπομνήματά τους προς τις Μεγάλες Δυνάμεις, προκηρύξεις του Γενικού Διοικητή Κρήτης Μουσταφά Πασά και αναφορές για τη δράση των προξένων.
Συμβολή εις την καλυτέραν γνώσιν της επαναστατικής περιόδου του 1841 εν Κρήτη.
Ανιχνεύεται η προέλευση τριών ελληνικών παροιμιών: "Με τη φωνή κι ο Λάζαρος", "Κουκκιά έφαες, κουκκιά μαρτυράς" και "Κουβαλάει νερό με το κόσκινο". Η πρώτη λέγεται κατά την ξαφνική εμφάνιση μη αναμενόμενου προσώπου, ενώ γίνεται λόγος γι' αυτό. συνδέεται με δημώδη άσματα της ανάστασης του Λαζάρου, αγερμικά παιδικά έθιμα και λαϊκές λατρευτικές παραστάσεις με το ίδιο θέμα. Η δεύτερη χρησιμοποιείται περιφρονητικά για όσους δε μπορούν να σκεφτούν ή να πουν κάτι διαφορετικό από ό,τι έχουν μάθει. αφορμάται από τη χρήση των κουκιών ως βασικού είδους διατροφής από τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Η τρίτη αναφέρεται ειρωνικά σε όσους ματαιοπονούν. έχει τις ρίζες της στην ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα και σε ορισμένες παραλλαγές της συνδέεται με το βίο της ψυχής μετά θάνατον.
Συμβολή εις την μελέτην των ελληνικών παροιμιών.
Μια από τις σημαντικότερες τοιχογραφίες της Κνωσού είναι η γνωστή από την ανασύνθεση του Έβανς ως "Camp-Stool Fresco" ή "της Ιεράς Κοινωνίας". Ωστόσο, η πρότασή του για τις θέσεις των σωζόμενων τεμαχίων δεν ικανοποιεί. παρουσιάζει ερμηνευτικά προβλήματα και στερείται αναλογικής βάσης. Από τη μελέτη των αντίστοιχων παραστάσεων του κρητομυκηναϊκού κύκλου κυρίως σε μικροτεχνήματα, προκύπτει το συμπέρασμα ότι η τοιχογραφία παρέπεμπε στην τελετουργία της προσφοράς σπονδών και της μετάδοσης της ιερής κύλικας. Για το λόγο αυτό κοσμούσε μια μεγάλη αίθουσα τελετουργιών στη δυτική πτέρυγα του ανακτόρου. Βάσει των θεμάτων του συγκεκριμένου κύκλου αναζητούνται λύσεις περισσότερο πρόσφορες από τεχνικής και συνδυαστικής πλευράς για την ανασύνθεσή της. Η τοιχογραφία της προσφοράς των σπονδών, που προκύπτει κατ' αυτόν τον τρόπο, δημοσιεύεται σε έγχρωμο πίνακα.
Συμβολή εις την σπουδήν της μινωικής τοιχογραφίας. Β΄. Η τοιχογραφία της προσφοράς Σπονδών.
Μετά την προσάρτηση της Κρήτης στη βενετική επικράτεια, η μητρόπολη και οι επισκοπές των ορθοδόξων πέρασαν σε καθολικούς ιερωμένους. Το ένα τρίτο των κτημάτων που περιήλθαν στο βενετικό δημόσιο εκχωρήθηκε στη λατινική εκκλησία. Την πρώτη αυτή περίοδο ο ανώτερος καθολικός κλήρος βρισκόταν συχνά σε διαμάχη με τις βενετικές αρχές για ποικίλα οικονομικά ζητήματα και για θέματα δικαιοδοσίας. Στις αρχές της δεκαετίας του 1320 ο βενετός δόγης Ιωάννης Soranzo και ο καθολικός αρχιεπίσκοπος Κρήτης Αλέξανδρος κατέληξαν σε συμφωνία ως προς το καθεστώς ιδιοκτησίας ορισμένων εκκλησιών που βρίσκονταν στα προάστια του Χάνδακα. Καταρτίστηκε επίσης ο κατάλογος των 130 ιερέων της Κρήτης, που υπάγονταν στη δικαιοδοσία της λατινικής αρχιεπισκοπής. Το σχετικό αρχειακό υλικό δημοσιεύεται στο λατινικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση με σχόλια.
Συμβολή στην εκκλησιαστική ιστορία της Κρήτης κατά τη Βενοτοκρατία.
Το άρθρο αυτό συμπληρώνει τη μελέτη του συγγραφέα με τίτλο "Σφακιανά σπίτια", που δημοσιεύτηκε στον ΙΑ΄ τόμο των Κρητικών Χρονικών. Παρουσιάζονται οι μορφολογικές διαφορές δύο σπιτιών των χωριών Αη Γιάννης και Αγιά Ρουμέλη από τους βασικούς αρχιτεκτονικούς τύπους των σφακιανών καμαρόσπιτων. οι διαφορές αυτές αποδίδονται στις ιδιαίτερες γεωφυσικές και οικονομικές συνθήκες των συγκεκριμένων περιοχών. Πρόκειται για τα σπίτια του Νίκου Γεωργέ και του Παύλου Μαρινάκη. Και στα δύο επικρατεί η ίδια αυστηρή λιτότητα, που χαρακτηρίζει γενικότερα τα κτίρια της επαρχίας Σφακίων.
Συμπλήρωμα στα Σφακιανά Σπίτια
Λεπτομερής περιγραφή του ρόλου που έπαιξε η Μονή Προφήτη Ηλία στις κρητικές επαναστάσεις του 19ου αι., διαιρούμενες σε τέσσερις χρονικές ενότητες: α) 1821-1830, β) 1866, γ) 1877, 1878 και δ) 1896-97. Η ανάλυση στηρίζεται σε ανέκδοτα έγγραφα από το αρχείο της Μονής, που παρατίθενται στα Ελληνικά συνοδευόμενα από γαλλική μετάφραση, περιγραφή του κάθε χειρογράφου και γενική ανάλυση των περιεχομένων του. Για την πρώτη περίοδο παρουσιάζονται κατάστιχα πολεμοφοδίων και χρημάτων που προμήθευσε η Μονή σε οπλαρχηγούς και χωριά των νομών Ρεθύμνης και Χανίων. Για την επανάσταση του 1866 υπάρχουν αποσπάσματα μυστικού ημερολογίου της Μονής, ενώ για εκείνη του 1877-78 έχουμε επιστολές του Πατριαρχείου και της Επαναστατικής Επιτροπής προς τη Μονή. Τέλος παρουσιάζεται η δράση του Ηγούμενου Αγαθάγγελου κατά την επανάσταση του 1896-97, με αριθμό επιστολών που απευθύνονται σ’ αυτόν.
Συνεισφορά της Μονής Προφήτη Ηλία (Ρούστικων Κρήτης) στις κρητικές επαναστάσεις του 19ου αιώνα.
Περιλαμβάνει όλα τα άρθρα που περιλαμβάνονται στον Τόμο Ε' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου Ε'
Περιλαμβάνει όλα τα άρθρα που περιλαμβάνονται στον Τόμο Γ'
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου Γ'
Περιέχει το σύνολο των άρθρων που περιλαμβάνονται στο Τόμο Ι' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου Ι'
Περιέχει το σύνολο των άρθρων που περιλαμβάνονται στον Τόμο ΙΑ' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου ΙΑ'
Περιέχει το σύνολο των άρθρων του Τόμου ΙΒ' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου ΙΒ'
Περιέχει το σύνολο των άρθρων που περιλαμβάνονται στο Τόμο ΙΔ' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου ΙΔ'
Περιέχει το σύνολο των άρθρων του Τόμου ΙΓ' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου ΙΓ'
Περιέχει το σύνολο των άρθρων που περιλαμβάνονται στον Τόμο Θ΄ καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου Θ'
Σύντομη Ιστορία Νήσου Κρήτης και Ιστορία Νομού Λασιθίου
Τουρισμός στο Λασίθι.
Μετά την άλωση της Κρήτης από τους Οθωμανούς, ο Σουλτάνος Μεχμέτ Δ΄ παραχώρησε τα χωριά Μαργαρίτες, Άγιο Θωμά και Αγία Βαρβάρα στον πορθητή του Χάνδακα Μεγάλο Βεζίρη Αχμέτ Κιοπρουλή. Η δωρεά έδινε στον Κιοπρουλή το δικαίωμα της ολοκληρωτικής κατοχής και της κληροδότησής τους. Στο Τουρκικό Αρχείο Ηρακλείου σώζονται τα έγγραφα που συντάχθηκαν όταν ο πληρεξούσιος του Κιοπρουλή Εμπού Βεκήρ, Δεφτερδάρης της Κρήτης, ζήτησε από το Ιεροδικείο του Χάνδακα να σταλεί αντιπρόσωπος για να εξακριβώσει τα σύνορα των χωριών. Η εξακρίβωση έγινε από έμπειρους κατοίκους των συγκεκριμένων και άλλων γειτονικών περιοχών ενώπιον Τούρκων μαρτύρων. Το έγγραφο που αφορά την Αγία Βαρβάρα δημοσιεύεται σε ελληνική μετάφραση. Παραδίδει πλούτο τοπωνυμίων, πολλά από τα οποία έχουν πλέον χαθεί.
Τουρκικό έγγραφο του 1671.
Unistep- Φυτώριο Ιδεών
Γενική Παρουσίαση του προγράμματος.
Unistep - Presentation
Στην παρούσα εργασία παρουσιάζουμε και αναλύουμε μια καινοτόμο προσέγγιση, που εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, η οποία δίνει τη δυνατότητα στους φοιτητές να αναπτύξουν ένα πρωτότυπο, δοκιμάζοντας την αρχική τους ιδέα και της οποίας η επιτυχής εφαρμογή μπορεί να οδηγήσει σε νέα τεχνολογικά εγχειρήματα. Η προσέγγιση περιλαμβάνει τη συνεργασία φοιτητών με τεχνικό και ακαδημαϊκό προσωπικό, εκμεταλλεύεται την υπάρχουσα ακαδημαϊκή γνώση και τη δημιουργικότητα των φοιτητών, παρέχει πρόσβαση σε μεγάλο και ακριβό εξοπλισμό εργαστηρίων των Ινστιτούτων που απαιτείται για την υλοποίηση πρωτοτύπων και χρηματοδότηση απαραίτητη για την ανάπτυξη πρωτοτύπων. Το έργο απευθύνεται ειδικά σε φοιτητές πανεπιστημίου και προστίθεται σε άλλες spin-off πρωτοβουλίες υποστήριξης των Οργανισμών.
University Student Entrepreneurship (UNISTEP): an innovative approach to generate technological proj
Ετοιμάζοντας την έκδοση Τοπωνυμικού Λεξικού της Κρήτης, η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών συγκέντρωσε περίπου 30.000 τοπωνύμια από όλο το νησί. Πολλά από αυτά ανάγονται στους προελληνικούς, τους αρχαίους ελληνικούς και τους βυζαντινούς χρόνους, ελάχιστα υποδεικνύουν εγκατάσταση ξενόγλωσσων στο νησί, ενώ υπάρχουν και τοπωνύμια αγνώστου ετυμολογίας. Ο θαυμαστός αυτός τοπωνυμικός πλούτος αντικατοπτρίζει τις ιστορικές τύχες της Κρήτης. Κινδυνεύει, ωστόσο, να χαθεί ή να αλλοιωθεί λόγω μιας τάσης κακώς εννοούμενου εξευγενισμού, που αφορμάται από τη πολιτική του Κράτους για τον εξελληνισμό των τοπωνυμίων. Η Εταιρία ζητά να τεθεί φραγμός στην ανεξέλεγκτη μετονομαστική δραστηριότητα στην Κρήτη, να εξαιρεθεί το νησί από τις διατάξεις περί μετονομασιών και να ανατεθεί στην Ε.Κ.Ι.Μ. η επεξεργασία των προτάσεων μετονομασίας ή να ζητηθεί τουλάχιστον η γνώμη της.
Υπόμνημα της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών περί του κινδύνου εξαφανίσεως του τοπωνυμικού πλούτ
Η απόφαση της Κεντρικής επί του Κρητικού Επιτροπής Αθηνών για την αποστολή του Δημητρίου Μαυροκορδάτου το 1867 στην Κρήτη, προκειμένου να αναλάβει την κυβέρνηση του νησιού και να διευθύνει την επανάσταση, δεν πραγματοποιήθηκε. Οι λόγοι που οδήγησαν την Επιτροπή στην απόφαση αυτή, η υποδοχή της πρότασης από τους στρατιωτικούς ηγέτες, τη Γενική Συνέλευση και την Προσωρινή Κυβέρνηση της Κρήτης, οι απόψεις της Ελληνικής Κυβερνήσεως και οι συνθήκες που οδήγησαν στην αποχώρηση του Μαυροκορδάτου από την Κεντρική Επιτροπή, αναλύονται με βάση τα έγγραφα της Κεντρικής Επιτροπής Αθηνών, που φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, και άλλες αρχειακές πηγές από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Ως κύρια αιτία ματαίωσης της αποστολής Μαυροκορδάτου υποδεικνύεται η στάση της ελληνικής κυβέρνησης Κουμουνδούρου, που δεν την επιδοκίμασε.
Το ζήτημα της αποστολής του Δ. Μαυροκορδάτου ως κυβερνήτου της Κρήτης το 1867 (Από τα παρασκήνια του
Για τους πόρους του συνόλου δεδομένων δίνεται η δυνατότητα επερώτησης και εξαγωγής τους μέσω του ArcGIS REST GeoService API σε GeoJSON μορφή.
ArcGIS Dataset
Το ESRI REST API υποστηρίζει την εξαγωγή δεδομένων σε διαφόρους μορφοτύπους.
ESRI REST API